Giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng là điều kiện quan trọng đối với người thực hiện hoạt động chuyên môn trong lĩnh vực này. Vậy ai phải có giấy phép, điều kiện cấp phép và hành nghề không phép bị xử lý ra sao? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

I. Chưa có giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng nhưng vẫn hoạt động sẽ bị xử lý như thế nào?

Theo khoản 1 Điều 19 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, cá nhân chỉ được phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh tại Việt Nam khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện, trong đó có có giấy phép hành nghề đang còn hiệu lực và đã đăng ký hành nghề. Đồng thời, điểm h khoản 1 Điều 26 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 xác định tâm lý lâm sàng là một trong các chức danh chuyên môn phải có giấy phép hành nghề.

Do đó, nếu một người thực tế thực hiện hoạt động thuộc phạm vi hành nghề tâm lý lâm sàng nhưng chưa được cấp giấy phép hành nghề thì về nguyên tắc không đáp ứng điều kiện hành nghề theo Điều 19 và thuộc trường hợp phải được xem xét xử lý theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Từ ngày 15/5/2026, Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định hành vi khám bệnh, chữa bệnh khi chưa được cấp giấy phép hành nghề có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với cá nhân; người vi phạm còn có thể phải nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm. Cơ sở sử dụng người hành nghề không có giấy phép hành nghề cũng có thể bị xử phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.

Trường hợp vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 315 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025. Theo đó, khoản 1 Điều 315 quy định mức phạt tù từ 01 năm đến 05 năm đối với các trường hợp như làm chết người hoặc gây tổn hại sức khỏe theo tỷ lệ luật định; khoản 2 quy định phạt tù từ 03 năm đến 10 năm và khoản 3 phạt tù từ 07 năm đến 15 năm đối với các trường hợp hậu quả nghiêm trọng hơn. Ngoài ra, khoản 4 Điều 315 còn quy định có thể phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

giay-phep-hanh-nghe-tam-ly-lam-sang-1.jpg

Như vậy, việc chưa có giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng nhưng vẫn thực hiện hoạt động thuộc phạm vi khám bệnh, chữa bệnh không chỉ có nguy cơ bị xử phạt hành chính mà trong trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng còn có thể phát sinh trách nhiệm hình sự.

II. Khái niệm và tìm hiểu về Giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng

Giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng gắn liền với điều kiện và phạm vi hành nghề của người thực hiện chuyên môn. Dưới đây là những nội dung cần biết về loại giấy phép này.

1. Giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng là gì?

Khoản 1 Điều 27 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định mỗi người hành nghề chỉ được cấp 01 giấy phép hành nghề, có giá trị trong phạm vi toàn quốc. Theo khoản 2 Điều 27, giấy phép hành nghề có thời hạn 05 năm. Nội dung giấy phép bao gồm họ tên, thông tin cá nhân, chức danh chuyên môn, phạm vi hành nghề và thời hạn của giấy phép.

Đối với tâm lý lâm sàng, điểm h khoản 1 Điều 26 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 xác định đây là chức danh chuyên môn phải có giấy phép hành nghề. Phạm vi chuyên môn của chức danh này tiếp tục được quy định tại khoản 11 Điều 11 Thông tư 32/2023/TT-BYT và Phụ lục XVI ban hành kèm theo Thông tư. Theo đó, người hành nghề tâm lý lâm sàng thực hiện các dịch vụ chăm sóc về nhận thức, hành vi, cảm xúc, tâm lý xã hội; đánh giá rối loạn tâm thần và chỉ định, xây dựng, triển khai các can thiệp tâm lý tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

2. Ai được cấp giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng?

Theo Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người đề nghị cấp giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng được cấp giấy phép khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện:

Được đánh giá đủ năng lực hành nghề hoặc có giấy phép hành nghề được thừa nhận; có đủ sức khỏe để hành nghề; đáp ứng yêu cầu về năng lực tiếng Việt nếu là người nước ngoài; và không thuộc trường hợp bị cấm hành nghề hoặc đang trong thời hạn bị coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính do hành nghề không có giấy phép.

3. Tầm quan trọng của giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng

Giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng có vai trò quan trọng trong việc xác định tư cách pháp lý, phạm vi chuyên môn và trách nhiệm của người hành nghề. Căn cứ Điều 19, khoản 3 Điều 27 và Điều 33 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, có thể khái quát các vai trò chính như sau:

- Là điều kiện pháp lý để hành nghề: Người hành nghề phải có giấy phép hành nghề còn hiệu lực và chỉ được thực hiện hoạt động trong phạm vi hành nghề được ghi trên giấy phép.

- Xác định phạm vi chuyên môn: Giấy phép ghi nhận chức danh và phạm vi hành nghề, là căn cứ để xác định giới hạn chuyên môn mà người hành nghề được phép thực hiện.

- Bảo đảm chất lượng và an toàn cho người bệnh: Việc cấp phép gắn với yêu cầu về năng lực, sức khỏe và các điều kiện hành nghề, qua đó góp phần bảo đảm hoạt động khám bệnh, chữa bệnh đúng quy định.

- Làm căn cứ quản lý và kiểm soát hoạt động hành nghề: Giấy phép là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền quản lý, điều chỉnh, đình chỉ hoặc thu hồi quyền hành nghề khi có vi phạm theo quy định pháp luật.

4. Người chưa có Giấy phép hành nghề nhưng hoạt động dưới sự giám sát chuyên môn của bác sĩ tâm thần hoặc chuyên viên có giấy phép thì có bị coi là vi phạm không?

Theo điểm a khoản 2 Điều 19 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người đang trong thời gian thực hành để cấp giấy phép hành nghề có thể khám bệnh, chữa bệnh mà chưa cần có giấy phép hành nghề, nhưng phải thực hiện dưới sự giám sát của người hành nghề.

giay-phep-hanh-nghe-tam-ly-lam-sang-2.jpg

Như vậy, cần xác định người chưa có giấy phép có thuộc đúng nhóm được pháp luật cho phép hay không. Việc một bác sĩ tâm thần hoặc người có giấy phép hành nghề đứng giám sát không đồng nghĩa mọi hoạt động của người chưa có giấy phép đều được hợp pháp hóa.

III. Quy định pháp luật liên quan đến Giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng

Pháp luật hiện hành quy định cụ thể về điều kiện hành nghề, cấp giấy phép và phạm vi hoạt động chuyên môn đối với tâm lý lâm sàng. Dưới đây là những quy định cần lưu ý.

1. Quy định chức danh "Tâm lý lâm sàng" thuộc nhóm chức danh chuyên môn y tế nào?

Căn cứ điểm h khoản 1 Điều 26 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, tâm lý lâm sàng thuộc nhóm chức danh chuyên môn phải có giấy phép hành nghề. Các chức danh khác trong nhóm này gồm bác sĩ, y sĩ, điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật y, dinh dưỡng lâm sàng, cấp cứu viên ngoại viện, lương y và người có bài thuốc gia truyền hoặc phương pháp chữa bệnh gia truyền.

Về phạm vi chuyên môn, khoản 11 Điều 11 Thông tư 32/2023/TT-BYT quy định phạm vi hành nghề của người có chức danh tâm lý lâm sàng theo Phụ lục XVI. Nội dung bao gồm chăm sóc về nhận thức, hành vi, cảm xúc, tâm lý xã hội; đánh giá các rối loạn tâm thần và thực hiện các can thiệp tâm lý tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Theo đó, tâm lý lâm sàng là chức danh chuyên môn thuộc hệ thống chức danh phải có giấy phép hành nghề theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.

2. Điều kiện được cấp giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng

Căn cứ khoản 2 Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người đề nghị cấp mới giấy phép hành nghề đối với chức danh tâm lý lâm sàng phải đáp ứng các điều kiện về năng lực, sức khỏe, ngôn ngữ và không thuộc trường hợp bị cấm hành nghề. Cụ thể:

- Được đánh giá đủ năng lực hành nghề thông qua kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo Điều 24 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, hoặc có giấy phép hành nghề được thừa nhận theo Điều 29 của Luật này;

- Có đủ sức khỏe để hành nghề;

- Người nước ngoài phải đáp ứng yêu cầu về năng lực tiếng Việt theo quy định của Chính phủ;

- Không thuộc các trường hợp bị cấm hành nghề theo Điều 20 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 và không đang trong thời hạn chưa được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi khám bệnh, chữa bệnh không có giấy phép hành nghề.

Bên cạnh các điều kiện trên, khoản 2 Điều 126 Nghị định 96/2023/NĐ-CP còn yêu cầu người đề nghị cấp mới giấy phép hành nghề phải có văn bằng chuyên môn phù hợp theo Điều 127 và hoàn thành thời gian thực hành theo Điều 129, trừ các trường hợp được miễn thực hành theo quy định. Vì vậy, người có nhu cầu xin giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng không chỉ cần đáp ứng điều kiện tại Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về văn bằng và thực hành theo Nghị định 96/2023/NĐ-CP.

3. Khi nào hành vi hành nghề không phép gây hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe, tính mạng bị xử lý như thế nào?

Về nguyên tắc, khoản 1 Điều 19 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 yêu cầu người hành nghề phải có giấy phép hành nghề còn hiệu lực. Nếu hành nghề không giấy phép, trước hết có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 49 Nghị định 90/2026/NĐ-CP.

Nếu hành vi vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh gây hậu quả đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 315 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025 về tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh.

giay-phep-hanh-nghe-tam-ly-lam-sang-3.jpg

Việc truy cứu trách nhiệm hình sự không chỉ dựa vào việc “không có giấy phép” mà phải xác định đầy đủ hành vi vi phạm, lỗi, hậu quả và mối quan hệ nhân quả theo quy định của Bộ luật Hình sự.

4. Quy định về cập nhật kiến thức y khoa liên tục (CME) đối với người đã được cấp Giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng nhằm duy trì hiệu lực giấy phép là gì?

Khoản 1 Điều 22 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định người hành nghề thuộc chức danh tâm lý lâm sàng có trách nhiệm cập nhật kiến thức y khoa liên tục phù hợp với phạm vi hành nghề.

Cụ thể hơn, khoản 1 Điều 3 Thông tư 32/2023/TT-BYT quy định người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh phải tham gia cập nhật kiến thức y khoa liên tục tối thiểu 120 giờ tín chỉ trong 05 năm liên tục.

Các hình thức cập nhật được quy định tại khoản 2 Điều 22 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, bao gồm tham gia đào tạo, bồi dưỡng ngắn hạn, hội nghị, hội thảo; biên soạn giáo trình, tài liệu; nghiên cứu khoa học, giảng dạy và tự cập nhật kiến thức.

Như vậy, người có giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng cần duy trì việc cập nhật kiến thức y khoa liên tục, trong đó mức tối thiểu được quy định là 120 giờ tín chỉ/05 năm liên tục, để đáp ứng yêu cầu pháp luật khi gia hạn giấy phép.

IV. Giải đáp các thắc mắc thường gặp liên quan đến Giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng

Giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng là vấn đề được nhiều cá nhân và cơ sở quan tâm trong quá trình hoạt động. Dưới đây là những thắc mắc thường gặp và giải đáp theo quy định pháp luật hiện hành.

1. Tốt nghiệp Cử nhân Tâm lý học đại học tổng hợp, có được tự mở phòng tư vấn/trị liệu tâm lý riêng không?

Theo điểm a khoản 8 Điều 8 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, cử nhân tâm lý học có thể là văn bằng được sử dụng để xác định phạm vi hành nghề tâm lý lâm sàng nhưng phải có thêm chứng chỉ đào tạo chuyên khoa cơ bản về tâm lý lâm sàng theo quy định.

Mặt khác, nếu hoạt động thực tế là khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở phải đáp ứng điều kiện về giấy phép hoạt động theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. Việc đặt tên là “phòng tư vấn” không làm thay đổi bản chất pháp lý nếu hoạt động thực tế thuộc phạm vi khám bệnh, chữa bệnh.

Đồng thời, khoản 11 Điều 11 Thông tư 32/2023/TT-BYT xác định các hoạt động như đánh giá rối loạn tâm thần, xây dựng và triển khai can thiệp tâm lý tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thuộc phạm vi hành nghề tâm lý lâm sàng.

Theo đó, chỉ có bằng cử nhân tâm lý học chưa đủ cơ sở để tự tổ chức hoạt động khám bệnh, chữa bệnh về tâm lý lâm sàng. Cần phân biệt rõ hoạt động tư vấn tâm lý thông thường với hoạt động khám bệnh, chữa bệnh và đáp ứng đúng điều kiện pháp luật tương ứng.

2. Đang làm việc tại trung tâm can thiệp trẻ tự kỷ/chậm nói, tôi có bắt buộc phải có Giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng không?

Không phải mọi nhân viên tại trung tâm can thiệp trẻ tự kỷ, chậm nói đều bắt buộc có giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng. Theo khoản 11 Điều 11 Thông tư 32/2023/TT-BYT, nếu thực hiện đánh giá rối loạn tâm thần, chỉ định hoặc can thiệp tâm lý tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thì phải đáp ứng điều kiện hành nghề tương ứng. 

Ngược lại, các công việc chỉ mang tính giáo dục, chăm sóc, hỗ trợ kỹ năng và không thuộc hoạt động khám bệnh, chữa bệnh thì không mặc nhiên yêu cầu giấy phép này. Do đó, cần căn cứ vào công việc thực tế và tính chất hoạt động của cơ sở để xác định.

3. Bác sĩ đa khoa hoặc y sĩ có được tự ý thực hiện trị liệu tâm lý lâm sàng mà không cần bổ sung phạm vi hoạt động chuyên môn không?

Bác sĩ đa khoa hoặc y sĩ không mặc nhiên được thực hiện trị liệu tâm lý lâm sàng chỉ vì đã có giấy phép hành nghề. Theo khoản 1 Điều 33 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, khi bổ sung hoặc thay đổi phạm vi hành nghề phải thực hiện thủ tục điều chỉnh giấy phép. Đồng thời, khoản 11 Điều 11 Thông tư 32/2023/TT-BYT quy định riêng phạm vi hành nghề tâm lý lâm sàng.

Vì vậy, nếu hoạt động trị liệu thuộc phạm vi tâm lý lâm sàng nhưng chưa được ghi nhận trong giấy phép thì phải đáp ứng điều kiện và thực hiện thủ tục điều chỉnh phạm vi hành nghề theo quy định.

4. Nếu bệnh nhân làm đơn khiếu nại lên Sở Y tế rằng điều trị không hiệu quả và phát hiện chưa có giấy phép, thì đối mặt với những hậu quả gì?

Việc bệnh nhân phản ánh, khiếu nại đến Sở Y tế có thể dẫn đến việc cơ quan có thẩm quyền kiểm tra hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, hồ sơ chuyên môn và điều kiện hành nghề của cá nhân, cơ sở. Nếu xác định người thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh khi chưa có giấy phép hành nghề và không thuộc trường hợp được pháp luật cho phép, cá nhân có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định hiện hành.

Trường hợp việc hành nghề không có giấy phép đồng thời gây thiệt hại về sức khỏe hoặc tính mạng của người bệnh và có đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh theo Điều 315 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025.

Do đó, việc điều trị không hiệu quả không đương nhiên đồng nghĩa với việc người hành nghề phải chịu trách nhiệm hình sự. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét cụ thể việc có vi phạm quy định về điều kiện hành nghề hay không, hành vi chuyên môn đã thực hiện, hậu quả xảy ra và mối quan hệ giữa hành vi với hậu quả để xác định trách nhiệm pháp lý tương ứng.

5. Trung tâm đặt tên là "Viện Tâm lý", "Phòng khám Sức khỏe Tinh thần" trên biển hiệu và website có bị coi là vi phạm quy định đặt tên cơ sở khám chữa bệnh không?

Theo khoản 2 Điều 48 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, cơ sở có tên gọi khác nhưng thực hiện khám bệnh, chữa bệnh vẫn phải được cấp giấy phép hoạt động theo một trong các hình thức tổ chức được luật quy định. Đồng thời, Điều 39 và Điều 40 Nghị định 96/2023/NĐ-CP quy định về các hình thức tổ chức và điều kiện cấp giấy phép hoạt động, trong đó có cơ sở tâm lý lâm sàng. Sau khi được cấp phép, cơ sở phải sử dụng biển hiệu với các nội dung theo Điều 70 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, gồm tên đầy đủ và hình thức tổ chức của cơ sở.

Do đó, việc sử dụng tên “Viện Tâm lý” hoặc “Phòng khám Sức khỏe Tinh thần” cần phù hợp với hình thức tổ chức và tên được ghi nhận trong giấy phép hoạt động. Nếu tên gọi trên biển hiệu, website thể hiện cơ sở là cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nhưng không phù hợp với giấy phép được cấp thì có thể phát sinh vi phạm.

V. Tại sao nên lựa chọn dịch vụ liên quan đến Giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng tại NPLaw?

Việc xin cấp giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng cần đáp ứng các điều kiện về văn bằng, đào tạo, thực hành, phạm vi hành nghề và cơ sở hoạt động. NPLaw hỗ trợ rà soát điều kiện, tư vấn phạm vi hành nghề, chuẩn bị hồ sơ cấp phép và kiểm tra điều kiện pháp lý của cơ sở, nhân sự, đồng thời tư vấn các vấn đề phát sinh trong quá trình hành nghề, giúp khách hàng hạn chế rủi ro và hoạt động đúng quy định.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.