Quy định về bồi thường thiệt hại do xâm phạm tính mạng

Mỗi cá nhân sinh ra đều được bảo vệ về quyền được bảo vệ sức khỏe và tính mạng. Đây là một nhóm quyền nhân thân quan trọng mà mỗi cá nhân sinh ra đã có, không thể chuyển giao cho bất kỳ ai. Vì thế, khi tính mạng của một cá nhân bị hành vi vi phạm pháp luật xâm phạm đến, cướp đoạt đi mạng sống của mình thì sẽ được bồi thường thiệt hại về tính mạng. Vậy khi bị xâm phạm đến tính mạng thì được bồi thường các chi phí nào? Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường? Thì hãy cùng NPLaw tìm hiểu dưới bài viết sau đây nhé.

I. Bồi thường thiệt hại về tính mạng

Bồi thường thiệt hại về tính mạng là một trong những trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Khi một người có hành vi xâm phạm đến tính mạng của người khác mà gây thiệt hại thì sẽ phải bồi thường các khoản như: chi phí thiệt hại sức khoẻ, chi phí mai táng hợp lý, tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng, tiền bồi thường tổn thất tinh thần cho người thân thích của người bị thiệt hại.

II. Các khoản chi phí bồi thường thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm

Căn cứ Điều 591 Bộ luật Dân sự thì các khoản chi phí phải bồi thường khi tính mạng bị xâm phạm bao gồm:

Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm theo quy định tại Điều 590 của Bộ luật này;
Chi phí hợp lý cho việc mai táng;
Tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng;
Thiệt hại khác do luật quy định.
Ngoài các khoản nêu trên, người có trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp tính mạng bị xâm phạm phải bồi thường một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại, nếu không có những người này thì người mà người bị thiệt hại đã trực tiếp nuôi dưỡng, người đã trực tiếp nuôi dưỡng người bị thiệt hại được hưởng khoản tiền này. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thoả thuận được thì mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

III. Ai có trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp tính mạng của người khác bị xâm phạm

Trong trường hợp, tính mạng của người khác bị xâm phạm thì người có trách nhiệm bồi thường thiệt hại là người có hành vi xâm phạm đến tính mạng hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại.Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi thiệt hại phát sinh do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của người bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

Căn cứ theo quy định tại khoản 1, 2 Điều 584 Bộ luật Dân sự

“1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.

2. Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác”.

IV. Chi phí bồi thường thiệt hại xâm hại tính mạng cụ thể ra sao?

Căn cứ Điều 591 Bộ luật Dân sự và tại mục 2 phần II Nghị quyết số 03/2006/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng một số quy định của bộ luật dân sự năm 2005 về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng thì các khoản chi phí phải bồi thường khi tính mạng bị xâm phạm bao gồm:

2.1. Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng chăm sóc người bị thiệt hại trước khi chết bao gồm: Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại, Trong trường hợp sau khi điều trị, người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần có người thường xuyên chăm sóc (người bị thiệt hại không còn khả năng lao động do bị liệt cột sống, mù hai mắt, liệt hai chi, bị tâm thần nặng và các trường hợp khác do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định bị suy giảm khả năng lao động vĩnh viễn từ 81% trở lên) thì phải bồi thường chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại và thu nhập thực tế bị mất của người bị thiệt hại trong thời gian điều trị.

2.2. Chi phí hợp lý cho việc mai táng bao gồm: các khoản tiền mua quan tài, các vật dụng cần thiết cho việc khâm liệm, khăn tang, hương, nến, hoa, thuê xe tang và các khoản chi khác phục vụ cho việc chôn cất hoặc hỏa táng nạn nhân theo thông lệ chung. Không chấp nhận yêu cầu bồi thường chi phí cúng tế, lễ bái, ăn uống, xây mộ, bốc mộ...

2.3. Khoản tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng trước khi chết.

a) Chỉ xem xét khoản tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng, nếu trước khi tính mạng bị xâm phạm người bị thiệt hại thực tế đang thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng. Những người đang được người bị thiệt hại cấp dưỡng được bồi thường khoản tiền cấp dưỡng, tương ứng đó. Đối với những người mà người bị thiệt hại đang thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng nhưng sau khi người bị thiệt hại bị xâm phạm tính mạng, thì những người này được bồi thường khoản tiền cấp dưỡng hợp lý phù hợp với thu nhập và khả năng thực tế của người phải bồi thường, nhu cầu thiết yếu của người được bồi thường.

Thời điểm cấp dưỡng được xác định kể từ thời điểm tính mạng bị xâm phạm.

2.4. Khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần do tính mạng bị xâm phạm.

a) Người được nhận khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần trong trường hợp này là những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người bị thiệt hại.

b) Trường hợp không có những người được hướng dẫn tại điểm a tiểu mục 2.4, thì người được nhận khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần là người mà người bị thiệt hại đã trực tiếp nuôi dưỡng và người đã trực tiếp nuôi dưỡng người bị thiệt hại.

c) Trong mọi trường hợp, khi tính mạng bị xâm phạm, những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất hoặc người mà người bị thiệt hại đã trực tiếp nuôi dưỡng và người đã trực tiếp nuôi dưỡng người bị thiệt hại (sau đây gọi chung là người thân thích) của người bị thiệt hại được bồi thường khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần. Cần căn cứ vào hướng dẫn tại điểm b tiểu mục 1.1 mục 1 Phần I Nghị quyết này để xác định mức độ tổn thất về tinh thần của những người thân thích của người bị thiệt hại. Việc xác định mức độ tổn thất về tinh thần phải căn cứ vào địa vị của người bị thiệt hại trong gia đình, mối quan hệ trong cuộc sống giữa người bị thiệt hại và những người thân thích của người bị thiệt hại...

d) Mức bồi thường chung khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần trước hết do các bên thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được thì mức bồi thường khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần cho tất cả những người thân thích của người bị thiệt hại phải căn cứ vào mức độ tổn thất về tinh thần, số lượng người thân thích của họ, thì mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Nghị định số 38/2019/NĐ-CP quy định mức lương cơ sở đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang thì mức lương cơ sở thời điểm hiện tại là “Từ ngày 01 tháng 7 năm 2019, mức lương cơ sở là 1.490.000 đồng/tháng”.

V. Giải đáp thắc mắc về bồi thường thiệt hại về tính mạng

1. Dựa vào căn cứ nào để xác định được khoản bồi thường thiệt hại về tính mạng

Theo quy định tại Điều 584 của Bộ luật Dân sự thì căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại về sức khỏe như sau:

" 1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.

3. Trường hợp tài sản gây thiệt hại thì chủ sở hữu, người chiếm hữu tài sản phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh theo quy định tại khoản 2 Điều này”.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại về sức khỏe chỉ phát sinh khi có đầy đủ các yếu tố sau đây: căn cứ mục 1 phần I Nghị quyết số 03/2006/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005 về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Phải có thiệt hại xảy ra.
Thiệt hại bao gồm thiệt hại về vật chất và thiệt hại do tổn thất về tinh thần.
Thiệt hại về vật chất bao gồm: thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm
Thiệt hại do tổn thất về tinh thần của cá nhân được hiểu là do sức khỏe bị xâm phạm mà người bị thiệt hại hoặc do tính mạng bị xâm phạm mà người thân thích gần gũi nhất của nạn nhân phải chịu đau thương, buồn phiền, mất mát về tình cảm, bị giảm sút hoặc mấy uy tín, bị bạn bè xa lánh do bị hiểu nhầm.. và cần phải được bồi thường một khoản tiền bù đắp tổn thất mà họ phải chịu.
Phải có hành vi trái pháp luật.

Hành vi trái pháp luật là những xử sự cụ thể của con người được thể hiện thông qua hành động hoặc không hành động trái với các quy định của pháp luật.

Phải có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại xảy ra và hành vi trái pháp luật. Thiệt hại xảy ra phải là kết quả tất yếu của hành vi trái pháp luật và ngược lại hành vi trái pháp luật là nguyên nhân gây ra thiệt hại.
Phải có lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý của người gây thiệt hại.
Cố ý gây thiệt hại là trường hợp một người nhận thức rõ hành vi của mình sẽ gây thiệt hại cho người khác mà vẫn thực hiện và mong muốn hoặc không mong muốn, nhưng để mặc cho thiệt hại xảy ra.
Vô ý gây thiệt hại là trường hợp một người không thấy trước hành vi của mình có khả năng gây thiệt hại, mặc dù phải biết hoặc có thể biết trước thiệt hại sẽ xảy ra hoặc thấy trước hành vi của mình có khả năng gây thiệt hại, nhưng cho rằng thiệt hại sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn chặn được.

Cần chú ý là đối với trường hợp pháp luật có quy định việc bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi, thì trách nhiệm bồi thường của người gây thiệt hại trong trường hợp này được thực hiện theo quy định của văn bản quy phạm pháp luật đó.

2. Mức bồi thường thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm khi tai nạn giao thông được quy định như thế nào?

Trong trường hợp, khi một người tham gia giao thông, có lỗi dẫn đến việc xâm phạm tính mạng của người khác, làm người đó bị thiệt hại về tính mạng (tử vong) thì phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại với các chi phí được quy định tại khoản 1 Điều 591 Bộ luật dân sự.Ngoài ra, người gây tai nạn giao thông trong trường hợp làm người khác tử vong phải còn phải bồi thường một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người được quy định tại khoản 2 Điều 591 Bộ luật dân sự. Mức bồi thường thiệt hại về tinh thần này do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở.

“Điều 591. Thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm

1. Thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm bao gồm:

a) Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm theo quy định tại Điều 590 của Bộ luật này;

b) Chi phí hợp lý cho việc mai táng;

c) Tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng;

d) Thiệt hại khác do luật quy định.

2. Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp tính mạng của người khác bị xâm phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại, nếu không có những người này thì người mà người bị thiệt hại đã trực tiếp nuôi dưỡng, người đã trực tiếp nuôi dưỡng người bị thiệt hại được hưởng khoản tiền này. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thoả thuận được thì mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định”

Như vậy, Tính mạng là mạng sống của con người và nó là vô giá, không có giá trị nào có thể thay thế và so sánh được. Nên khi nó bị xâm phạm thì người gây ra thiệt hại phải bồi thường. Việc bồi thường thiệt hại khi tính mạng bị xâm phạm chỉ nhằm khắc phục hậu quả đến mức thấp nhất những thiệt hại mà người gây ra đối với người thân thích, gần gũi của người bị thiệt hại chứ không thể khắc phục được hậu quả đã xảy ra bởi vì khi tính mạng đã bị tước đoạt thì người bị thiệt hại đã mất đi tất cả.

VI. Dịch vụ tư vấn các vấn đề về bồi thường thiệt hại tính mạng

Trên đây là bài viết của chúng tôi về bồi thường thiệt hại khi tính mạng bị xâm phạm. Nếu Quý bạn đọc có thắc mắc về trách nhiệm bồi thường về tính mạng hay những vấn đề phát sinh trong việc đòi bồi thường thiệt hại về tính mạng thì vui lòng liên hệ với NP LAW ngay nhé. NP LAW tư vấn về vấn đề bồi thường thiệt hại về tính mạng như:

Tư vấn cho khách hàng về quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại về tính mạng;
Tư vấn cho khách hàng về mức bồi thường thiệt hại về sức khỏe và các chi phí được bồi thường về tính mạng;
Xác định cho khách hàng về các khoản chi phí mà khách hàng sẽ nhận được khi bên kia bồi thường thiệt hại về tính mạng;
Hỗ trợ khách hàng tham gia tố tụng với tư cách bảo vệ quyền và lợi ích của khách hàng.