Phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro trong quá trình xét nghiệm, ảnh hưởng đến độ an toàn của nhân viên y tế, người bệnh và chất lượng hoạt động xét nghiệm. Việc tìm hiểu các quy định liên quan giúp cơ sở kịp thời khắc phục thiếu sót và bảo đảm điều kiện an toàn sinh học theo quy định pháp luật.
I. Những vấn đề đặt ra từ phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học
Trong hoạt động khám, tư vấn và theo dõi dinh dưỡng cho trẻ em, một số phòng khám có thể thực hiện hoặc phối hợp thực hiện các xét nghiệm vi chất nhằm hỗ trợ đánh giá tình trạng sức khỏe của trẻ. Tuy nhiên, khi phòng xét nghiệm có hoạt động tiếp nhận, xử lý và xét nghiệm mẫu bệnh phẩm mà không bảo đảm các yêu cầu về an toàn sinh học, cơ sở có thể phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến an toàn cho người thực hiện xét nghiệm, người bệnh và môi trường.
Các vấn đề thường gặp về phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học có thể kể đến như:
- Không xác định hoặc không bảo đảm đúng cấp độ an toàn sinh học của phòng xét nghiệm: Cấp độ an toàn sinh học phải phù hợp với kỹ thuật xét nghiệm và loại mẫu bệnh phẩm được xử lý. Việc lựa chọn cấp độ không phù hợp có thể dẫn đến thiếu các điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất, thiết bị và quy trình chuyên môn.
- Không bảo đảm điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị và phương tiện bảo hộ: Phòng xét nghiệm có thể thiếu khu vực làm việc phù hợp, thiết bị kiểm soát nguy cơ, phương tiện bảo vệ cá nhân hoặc các điều kiện cần thiết để thực hiện thao tác xét nghiệm an toàn.
- Không thực hiện đầy đủ các quy trình an toàn sinh học: Các khâu tiếp nhận, thu thập, bảo quản, xử lý, vận chuyển và tiêu hủy mẫu bệnh phẩm nếu không được kiểm soát đúng quy trình có thể làm gia tăng nguy cơ phơi nhiễm hoặc phát tán tác nhân gây bệnh.
- Nhân viên xét nghiệm chưa được đào tạo, hướng dẫn đầy đủ: Người thực hiện xét nghiệm cần được hướng dẫn, đào tạo về các biện pháp bảo đảm an toàn sinh học phù hợp với công việc được giao.
- Không có cơ chế đánh giá và kiểm soát nguy cơ: Cơ sở xét nghiệm cần nhận diện các nguy cơ có thể phát sinh trong quá trình hoạt động và áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp. Đây cũng là một nội dung được quy định riêng trong Nghị định 165/2026/NĐ-CP.
- Không thực hiện tự kiểm tra và khắc phục thiếu sót: Việc không thường xuyên kiểm tra điều kiện an toàn sinh học có thể khiến những thiếu sót về cơ sở vật chất, quy trình hoặc thực hành không được phát hiện và khắc phục kịp thời.

Do đó, đối với phòng xét nghiệm vi chất tại phòng khám dinh dưỡng nhi, cần phân biệt giữa nội dung xét nghiệm vi chất với cấp độ an toàn sinh học áp dụng cho kỹ thuật và mẫu bệnh phẩm thực tế. Không phải mọi xét nghiệm vi chất đều mặc nhiên được xác định là một cấp độ an toàn sinh học cụ thể; việc xác định phải căn cứ vào loại mẫu, tác nhân có nguy cơ, kỹ thuật xét nghiệm và quy định chuyên môn tương ứng.
II. Khái niệm về phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học
Phòng xét nghiệm vi chất tại phòng khám dinh dưỡng nhi có thể tiếp nhận và xử lý các mẫu bệnh phẩm để thực hiện xét nghiệm phục vụ đánh giá tình trạng dinh dưỡng, vi chất của trẻ. Khi phòng xét nghiệm thuộc phạm vi điều chỉnh của các quy định về an toàn sinh học nhưng không đáp ứng yêu cầu tương ứng về cấp độ, cơ sở vật chất, trang thiết bị, quy trình, nhân sự hoặc thực hành xét nghiệm thì có thể được xem xét là không bảo đảm an toàn sinh học theo quy định pháp luật. Khung pháp luật hiện hành phân loại phòng xét nghiệm theo 03 cấp độ an toàn sinh học và yêu cầu cấp độ phải phù hợp với kỹ thuật xét nghiệm được thực hiện.
1. Phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học là gì?
Phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học là cách gọi đối với trường hợp phòng xét nghiệm thực hiện xét nghiệm các mẫu bệnh phẩm nhưng không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu an toàn sinh học áp dụng đối với loại mẫu, kỹ thuật xét nghiệm và cấp độ phòng xét nghiệm tương ứng.
Theo Điều 60 Nghị định 165/2026/NĐ-CP, phòng xét nghiệm được phân thành 03 cấp độ an toàn sinh học, gồm cấp I, cấp II và cấp III. Mỗi cấp độ được xác định dựa trên loại kỹ thuật xét nghiệm và khả năng thực hiện xét nghiệm, quản lý mẫu bệnh phẩm chứa hoặc nghi ngờ chứa tác nhân gây bệnh truyền nhiễm.
Đối với phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi, việc đánh giá có đạt yêu cầu an toàn sinh học hay không không nên chỉ dựa vào tên gọi “phòng xét nghiệm vi chất”. Cần xem xét thực tế phòng xét nghiệm đang thực hiện những kỹ thuật nào, sử dụng loại mẫu bệnh phẩm nào và mẫu đó có thuộc trường hợp phải áp dụng các yêu cầu về an toàn sinh học hay không.
Theo đó, một số dấu hiệu có thể cho thấy phòng xét nghiệm không bảo đảm yêu cầu gồm: thực hiện kỹ thuật không phù hợp với cấp độ an toàn sinh học; thiếu thiết bị hoặc phương tiện bảo vệ cần thiết; không kiểm soát việc tiếp cận phòng xét nghiệm; không có hoặc không thực hiện quy trình an toàn sinh học; không quản lý mẫu bệnh phẩm đúng quy định hoặc không thực hiện các biện pháp phòng ngừa và xử lý sự cố.
2. Những yêu cầu cơ bản đối với an toàn sinh học trong phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi
Pháp luật hiện hành yêu cầu cơ sở xét nghiệm có phòng xét nghiệm an toàn sinh học phải đáp ứng các yêu cầu về đặc tính kỹ thuật và quản lý theo tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật của Bộ trưởng Bộ Y tế. Đồng thời, việc thực hành an toàn sinh học được thực hiện theo quy định của Bộ Y tế.
Một số nhóm yêu cầu cơ bản cần lưu ý gồm:
- Thứ nhất, bảo đảm cấp độ an toàn sinh học phù hợp với kỹ thuật xét nghiệm. Phòng xét nghiệm phải được xác định cấp độ phù hợp với kỹ thuật xét nghiệm và loại mẫu bệnh phẩm được xử lý. Thông tư 33/2026/TT-BYT đã quy định cụ thể danh mục vi sinh vật gây bệnh truyền nhiễm theo nhóm nguy cơ và cấp độ an toàn sinh học phù hợp với kỹ thuật xét nghiệm.
- Thứ hai, kiểm soát người ra vào và điều kiện làm việc trong phòng xét nghiệm. Đối với phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp I, chỉ người được phân công thực hiện nhiệm vụ hoặc được người phụ trách cho phép mới được vào phòng xét nghiệm và phải được hướng dẫn, giám sát. Nhân viên thực hiện xét nghiệm phải sử dụng trang phục bảo hộ phù hợp.
- Thứ ba, sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp. Người thực hiện xét nghiệm cần được trang bị và sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp với nguy cơ của từng thao tác. Đây là một trong những biện pháp nhằm hạn chế nguy cơ phơi nhiễm đối với người thực hiện xét nghiệm.
- Thứ tư, kiểm soát các thao tác có nguy cơ tạo giọt bắn hoặc khí dung. Đối với phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp II, các thao tác xét nghiệm có nguy cơ tạo giọt bắn, khí dung hoặc có tăng sinh tác nhân gây bệnh phải được thực hiện trong tủ an toàn sinh học, trừ các trường hợp được quy định như xét nghiệm nhanh hoặc sử dụng thiết bị xét nghiệm khép kín.
- Thứ năm, quản lý mẫu bệnh phẩm và chất thải đúng quy định. Mẫu bệnh phẩm cần được thu thập, bảo quản, đóng gói, vận chuyển, sử dụng, xử lý và tiêu hủy theo quy định tương ứng. Đối với các mẫu có nguy cơ lây nhiễm, việc kiểm soát các khâu này có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa phát tán tác nhân gây bệnh.
- Thứ sáu, xây dựng và thực hiện quy trình chuyên môn về an toàn sinh học. Cơ sở xét nghiệm có trách nhiệm xây dựng, phê duyệt các quy trình chuyên môn liên quan đến an toàn sinh học và tổ chức đào tạo, đào tạo lại cho nhân viên phòng xét nghiệm theo quy định.
- Thứ bảy, đánh giá và kiểm soát nguy cơ sinh học. Cơ sở cần nhận diện các nguy cơ có thể phát sinh trong quá trình xét nghiệm, từ đó áp dụng biện pháp kiểm soát thích hợp để bảo vệ nhân viên, người bệnh và môi trường.
- Thứ tám, thực hiện kiểm tra an toàn sinh học. Cơ sở xét nghiệm có trách nhiệm xây dựng và tổ chức thực hiện quy chế tự kiểm tra an toàn sinh học phù hợp với đặc thù của cơ sở. Cơ quan chuyên môn về y tế thuộc UBND cấp tỉnh có trách nhiệm kiểm tra hoặc phân cấp, ủy quyền kiểm tra định kỳ tối thiểu một lần mỗi năm hoặc đột xuất việc thực hiện quy định về an toàn sinh học trong xét nghiệm.
3. Dấu hiệu nhận biết phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học
Việc nhận biết phòng xét nghiệm vi chất có bảo đảm an toàn sinh học hay không cần được thực hiện trên cơ sở đối chiếu giữa điều kiện thực tế của phòng xét nghiệm với yêu cầu pháp luật tương ứng. Một số dấu hiệu cần lưu ý về phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học gồm:
- Một là, cấp độ an toàn sinh học không phù hợp với kỹ thuật xét nghiệm. Phòng xét nghiệm thực hiện kỹ thuật hoặc xử lý mẫu bệnh phẩm nhưng không đáp ứng cấp độ an toàn sinh học tương ứng là dấu hiệu cần được kiểm tra, đánh giá.
- Hai là, thiếu các điều kiện cơ sở vật chất hoặc thiết bị cần thiết. Phòng xét nghiệm có thể không đáp ứng yêu cầu về khu vực xét nghiệm, thiết bị an toàn, phương tiện bảo hộ hoặc các điều kiện kỹ thuật tương ứng với cấp độ được áp dụng.
- Ba là, không kiểm soát người ra vào phòng xét nghiệm. Việc người không có nhiệm vụ tự do tiếp cận khu vực xét nghiệm hoặc không có cơ chế hướng dẫn, giám sát người được phép vào phòng xét nghiệm có thể làm gia tăng nguy cơ mất an toàn.
- Bốn là, nhân viên không sử dụng đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân. Không sử dụng trang phục bảo hộ hoặc sử dụng không phù hợp với tính chất công việc là dấu hiệu cần được xem xét trong quá trình đánh giá thực hành an toàn sinh học.
- Năm là, thực hiện thao tác xét nghiệm có nguy cơ tạo giọt bắn, khí dung nhưng không áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp. Đặc biệt, đối với phòng xét nghiệm cấp II, các thao tác có nguy cơ tạo giọt bắn, khí dung hoặc có tăng sinh tác nhân gây bệnh phải tuân thủ yêu cầu về tủ an toàn sinh học, trừ trường hợp thuộc ngoại lệ theo quy định.
- Sáu là, không có hoặc không thực hiện quy trình xử lý sự cố. Phòng xét nghiệm cần có biện pháp phòng ngừa, xử lý và khắc phục sự cố an toàn sinh học. Việc không xây dựng hoặc không thực hiện quy trình khi xảy ra sự cố có thể làm tăng nguy cơ phát tán tác nhân gây bệnh.
- Bảy là, quản lý mẫu bệnh phẩm không đúng quy định. Các khâu thu thập, bảo quản, đóng gói, vận chuyển, lưu giữ, sử dụng và tiêu hủy mẫu bệnh phẩm cần được kiểm soát phù hợp. Đây là một trong những nội dung được pháp luật hiện hành quy định trong quản lý mẫu bệnh phẩm và an toàn sinh học.
- Tám là, không thực hiện đào tạo, đào tạo lại hoặc tự kiểm tra an toàn sinh học. Nếu cơ sở không tổ chức đào tạo cho nhân viên, không xây dựng quy chế tự kiểm tra hoặc không thực hiện việc tự kiểm tra theo yêu cầu thì cần rà soát lại mức độ tuân thủ pháp luật về an toàn sinh học.

Như vậy, việc xác định phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học cần được thực hiện trên cơ sở đánh giá tổng thể, không chỉ căn cứ vào một thiếu sót đơn lẻ. Đặc biệt, cần xác định chính xác loại xét nghiệm, loại mẫu bệnh phẩm, kỹ thuật thực hiện và cấp độ an toàn sinh học tương ứng trước khi kết luận về tình trạng tuân thủ của cơ sở.
III. Quy định pháp luật về phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học
Pháp luật hiện hành đặt ra yêu cầu về an toàn sinh học đối với cơ sở xét nghiệm nhằm bảo vệ người thực hiện xét nghiệm, người lấy mẫu, người bệnh, cộng đồng và môi trường. Cơ sở xét nghiệm phải đáp ứng điều kiện an toàn sinh học phù hợp với từng cấp độ, chỉ được tiến hành xét nghiệm trong phạm vi chuyên môn sau khi được cơ quan có thẩm quyền công bố hoặc cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học, đồng thời phải bảo đảm quy định về quản lý mẫu bệnh phẩm và bảo vệ người làm việc trong cơ sở xét nghiệm.
1. Phòng xét nghiệm vi chất tại phòng khám dinh dưỡng nhi phải đáp ứng những yêu cầu nào?
Truớc hết, cần xác định rằng pháp luật không quy định một cấp độ an toàn sinh học riêng chỉ vì cơ sở thực hiện xét nghiệm vi chất cho trẻ em. Theo khoản 1 Điều 60 Nghị định 165/2026/NĐ-CP, phòng xét nghiệm được phân thành 03 cấp độ an toàn sinh học là cấp I, cấp II và cấp III; việc thực hiện xét nghiệm, quản lý mẫu bệnh phẩm phải phù hợp với loại kỹ thuật xét nghiệm và điều kiện của từng cấp độ.
Do đó, phòng xét nghiệm vi chất tại phòng khám dinh dưỡng nhi cần xem xét các nhóm yêu cầu cơ bản sau:
- Thứ nhất, phải xác định và đáp ứng đúng cấp độ an toàn sinh học. Theo Điều 60 Nghị định 165/2026/NĐ-CP, phòng xét nghiệm cấp I, cấp II và cấp III được thực hiện các kỹ thuật xét nghiệm và quản lý mẫu bệnh phẩm tương ứng với điều kiện của từng cấp độ. Cơ sở không được tùy ý thực hiện kỹ thuật vượt quá phạm vi được phép.
- Thứ hai, phải đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị và quản lý. Khoản 3 Điều 60 Nghị định 165/2026/NĐ-CP quy định cơ sở xét nghiệm có phòng xét nghiệm an toàn sinh học phải đáp ứng các quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý theo pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật của Bộ trưởng Bộ Y tế.
- Thứ ba, phải thực hiện đúng quy trình thực hành an toàn sinh học. Theo khoản 2 Điều 61 Nghị định 165/2026/NĐ-CP, việc thực hành an toàn sinh học trong xét nghiệm được thực hiện theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế. Như vậy, phòng xét nghiệm không chỉ cần có đủ điều kiện về cơ sở vật chất mà còn phải bảo đảm việc vận hành, thao tác xét nghiệm và kiểm soát nguy cơ phù hợp với cấp độ của phòng xét nghiệm.
- Thứ tư, phải thực hiện đánh giá và kiểm soát nguy cơ sinh học. Theo Điều 24 Luật Phòng bệnh 2025, cơ sở xét nghiệm phải thực hiện đánh giá nguy cơ và áp dụng biện pháp kiểm soát nguy cơ phù hợp trong quá trình tổ chức, vận hành phòng xét nghiệm. Nội dung này được cụ thể hóa tại Điều 64 Nghị định 165/2026/NĐ-CP.
- Thứ năm, phải bảo đảm an toàn trong quản lý mẫu bệnh phẩm. Theo Điều 63 Nghị định 165/2026/NĐ-CP, cơ sở xét nghiệm phải tuân thủ các quy định về quản lý mẫu bệnh phẩm; Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về quản lý mẫu bệnh phẩm bệnh truyền nhiễm. Điều 24 Luật Phòng bệnh cũng yêu cầu việc thu thập, quản lý, sử dụng và tiêu hủy mẫu bệnh phẩm trong và ngoài cơ sở xét nghiệm phải bảo đảm an toàn cho con người và môi trường.
- Thứ sáu, phải có phương án phòng ngừa và xử lý sự cố an toàn sinh học. Theo khoản 2 Điều 62 Nghị định 165/2026/NĐ-CP, cơ sở xét nghiệm an toàn sinh học phải xây dựng kế hoạch phòng ngừa, phương án xử lý sự cố, trong đó xác định nguy cơ, biện pháp và thiết bị, nhân lực cần thiết, phương án phối hợp với cơ quan liên quan và tổ chức đào tạo, tập huấn cho nhân viên.
- Thứ bảy, phải tổ chức tự kiểm tra an toàn sinh học. Theo khoản 2 Điều 65 Nghị định 165/2026/NĐ-CP, cơ sở xét nghiệm có trách nhiệm xây dựng và tổ chức thực hiện quy chế tự kiểm tra an toàn sinh học phù hợp với đặc thù của cơ sở. Đồng thời, cơ quan chuyên môn về y tế thuộc UBND cấp tỉnh có trách nhiệm kiểm tra định kỳ tối thiểu 01 lần/năm hoặc kiểm tra đột xuất việc thực hiện quy định về an toàn sinh học.
Như vậy, đối với phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi, việc đáp ứng an toàn sinh học phải được đánh giá trên tổng thể cấp độ phòng xét nghiệm, kỹ thuật thực hiện, mẫu bệnh phẩm, cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân sự, quy trình thực hành, đánh giá nguy cơ và quản lý sự cố, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi của phòng xét nghiệm.
2. Những trường hợp nào phòng xét nghiệm vi chất bị xác định là không bảo đảm an toàn sinh học?
Theo khoản 1 Điều 24 Luật Phòng bệnh 2025, cơ sở xét nghiệm phải đáp ứng các điều kiện an toàn sinh học phù hợp với từng cấp độ và chỉ được xét nghiệm trong phạm vi chuyên môn sau khi được cơ quan có thẩm quyền công bố hoặc cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học. Do đó, việc không đáp ứng các điều kiện tương ứng hoặc thực hiện xét nghiệm vượt phạm vi cho phép có thể làm phát sinh vi phạm về an toàn sinh học.
Một số trường hợp cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Một là, không bảo đảm điều kiện của cấp độ an toàn sinh học đã được công bố hoặc chứng nhận. Ví dụ, cơ sở đã được công bố đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học cấp I nhưng trong quá trình hoạt động không còn bảo đảm một trong các điều kiện của cấp độ này. Tương tự, đối với cấp II hoặc cấp III, việc không duy trì điều kiện tương ứng cũng có thể bị xử lý theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính.
- Hai là, thực hiện xét nghiệm vượt quá phạm vi chuyên môn của cấp độ an toàn sinh học. Đây là trường hợp được quy định trực tiếp tại điểm c khoản 1 Điều 8 Nghị định 90/2026/NĐ-CP đối với phòng xét nghiệm cấp I, cấp II. Việc phòng khám có thực hiện xét nghiệm vi chất không đồng nghĩa được thực hiện mọi kỹ thuật xét nghiệm; kỹ thuật thực tế phải phù hợp với phạm vi chuyên môn và cấp độ an toàn sinh học tương ứng.
- Ba là, không đánh giá nguy cơ xảy ra sự cố an toàn sinh học. Theo điểm b khoản 1 Điều 8 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, hành vi không đánh giá nguy cơ xảy ra sự cố an toàn sinh học tại cơ sở xét nghiệm là hành vi bị xử phạt.
- Bốn là, không xây dựng hoặc không tổ chức thực hiện quy chế tự kiểm tra an toàn sinh học. Theo điểm d khoản 1 Điều 8 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, cơ sở không xây dựng và tổ chức thực hiện quy chế tự kiểm tra an toàn sinh học theo quy định có thể bị xử phạt.
- Năm là, không có kế hoạch phòng ngừa, phương án xử lý sự cố an toàn sinh học hoặc xây dựng không đầy đủ. Hành vi này thuộc điểm b khoản 2 Điều 8 Nghị định 90/2026/NĐ-CP và có thể bị xử phạt theo mức được quy định tại khoản này.
- Sáu là, quản lý mẫu bệnh phẩm không đúng quy định. Theo điểm b khoản 3 Điều 8 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, việc thu thập, vận chuyển, bảo quản, lưu giữ, sử dụng, nghiên cứu, trao đổi và tiêu hủy mẫu bệnh phẩm liên quan đến tác nhân gây bệnh truyền nhiễm không tuân thủ chế độ quản lý mẫu bệnh phẩm là hành vi vi phạm.
- Bảy là, không xử lý chất thải xét nghiệm theo yêu cầu an toàn sinh học. Đối với phòng xét nghiệm cấp II và cấp III, Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt đối với hành vi không khử trùng hoặc tiệt trùng chất thải sử dụng trong quá trình xét nghiệm trước khi đưa vào hệ thống thu gom chất thải hoặc nơi lưu giữ tạm thời.

Như vậy, việc xác định phòng xét nghiệm vi chất không bảo đảm an toàn sinh học phải căn cứ vào điều kiện, cấp độ và hoạt động thực tế của cơ sở. Không nên chỉ dựa vào một yếu tố như thiếu thiết bị, thiếu quy trình hoặc tên gọi “xét nghiệm vi chất” để kết luận rằng toàn bộ phòng xét nghiệm không đạt tiêu chuẩn.
3. Phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học bị xử lý như thế nào?
Việc xử lý phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học được thực hiện căn cứ vào tính chất, mức độ và hành vi vi phạm cụ thể. Hiện nay, Điều 8 Nghị định 90/2026/NĐ-CP là căn cứ quan trọng quy định xử phạt vi phạm hành chính về bảo đảm an toàn sinh học tại phòng xét nghiệm. Cụ thể:
- Thứ nhất, phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với cá nhân đối với một số hành vi như: không bảo đảm điều kiện của cơ sở xét nghiệm an toàn sinh học cấp I sau khi đã công bố đạt tiêu chuẩn; không đánh giá nguy cơ xảy ra sự cố; xét nghiệm vượt phạm vi chuyên môn của cấp I, cấp II; không xây dựng và tổ chức thực hiện quy chế tự kiểm tra; không lập và lưu biên bản xử lý, khắc phục sự cố mức độ ít nghiêm trọng.
- Thứ hai, phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với cá nhân đối với một số hành vi liên quan đến phòng xét nghiệm cấp II, như không bảo đảm điều kiện của cơ sở sau khi đã công bố đạt tiêu chuẩn cấp II; không xây dựng kế hoạch phòng ngừa, phương án xử lý sự cố hoặc xây dựng không đầy đủ; không khử trùng hoặc tiệt trùng chất thải xét nghiệm theo quy định.
- Thứ ba, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với cá nhân đối với các hành vi như không huy động hoặc huy động không kịp thời nhân lực, trang thiết bị để xử lý sự cố; quản lý mẫu bệnh phẩm liên quan đến tác nhân gây bệnh truyền nhiễm không đúng quy định; không báo cáo Sở Y tế về sự cố an toàn sinh học nghiêm trọng và biện pháp xử lý, khắc phục.
- Thứ tư, phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với cá nhân đối với một số hành vi liên quan đến phòng xét nghiệm cấp III, trong đó có trường hợp không bảo đảm điều kiện của cơ sở sau khi được cấp giấy chứng nhận, quản lý mẫu bệnh phẩm bệnh truyền nhiễm nhóm A khi không đủ điều kiện hoặc không xử lý chất thải theo quy định.
- Thứ năm, phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với cá nhân đối với hành vi không tổ chức diễn tập phòng ngừa, khắc phục sự cố hằng năm đối với phòng xét nghiệm cấp III hoặc tiến hành xét nghiệm khi chưa thực hiện thủ tục tự công bố đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học cấp I, II hoặc chưa được cấp giấy chứng nhận đối với cấp III, hoặc giấy chứng nhận đã hết hiệu lực.
Ngoài phạt tiền, khoản 6 Điều 8 Nghị định 90/2026/NĐ-CP còn quy định các hình thức xử phạt bổ sung, gồm đình chỉ hoạt động của cơ sở xét nghiệm an toàn sinh học trong thời hạn nhất định đối với một số hành vi; đình chỉ hoạt động phòng xét nghiệm cấp I, cấp II trong trường hợp được quy định; hoặc tước quyền sử dụng giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học cấp III trong thời hạn nhất định.
Như vậy, hậu quả pháp lý không chỉ dừng lại ở tiền phạt mà trong những trường hợp luật định còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tiếp tục hoạt động xét nghiệm của cơ sở.
4. Trách nhiệm của phòng khám đối với mẫu bệnh phẩm và kết quả xét nghiệm khi phát hiện điều kiện an toàn sinh học không bảo đảm
Khi phát hiện điều kiện an toàn sinh học không bảo đảm, phòng khám cần đồng thời rà soát mẫu bệnh phẩm, quy trình xét nghiệm, sự cố an toàn sinh học và kết quả xét nghiệm đã được thực hiện. Đây là vấn đề cần được xử lý thận trọng vì trách nhiệm pháp lý không chỉ liên quan đến điều kiện của phòng xét nghiệm mà còn liên quan đến việc quản lý mẫu và bảo đảm an toàn cho người bệnh, người làm việc và môi trường.
Về mẫu bệnh phẩm, Điều 63 Nghị định 165/2026/NĐ-CP quy định cơ sở xét nghiệm phải tuân thủ các quy định về quản lý mẫu bệnh phẩm. Đồng thời, khoản 4 Điều 24 Luật Phòng bệnh 2025 yêu cầu việc thu thập, quản lý, sử dụng và tiêu hủy mẫu bệnh phẩm trong và ngoài cơ sở xét nghiệm phải bảo đảm an toàn cho con người và môi trường.
Do đó, khi phát hiện điều kiện an toàn sinh học không bảo đảm, phòng khám cần xác định phạm vi mẫu bệnh phẩm có liên quan, thực hiện các biện pháp quản lý, cách ly, xử lý hoặc tiêu hủy mẫu theo quy định chuyên môn tương ứng; đồng thời phải xem xét nguy cơ đối với nhân viên, người bệnh và môi trường.
Về sự cố an toàn sinh học, Điều 62 Nghị định 165/2026/NĐ-CP yêu cầu cơ sở xét nghiệm xây dựng kế hoạch phòng ngừa, phương án xử lý sự cố và tổ chức các biện pháp xử lý, khắc phục phù hợp với mức độ sự cố. Đối với sự cố nghiêm trọng, cơ sở còn có nghĩa vụ báo cáo theo quy định.
Về kết quả xét nghiệm, pháp luật về an toàn sinh học không nên được hiểu theo hướng mọi kết quả xét nghiệm được thực hiện trong điều kiện có thiếu sót về an toàn sinh học đều mặc nhiên vô hiệu. Việc đánh giá giá trị và khả năng sử dụng của từng kết quả phải căn cứ vào tính chất vi phạm, kỹ thuật xét nghiệm, tình trạng mẫu, quy trình thực hiện, khả năng ảnh hưởng đến độ tin cậy của kết quả và quy định chuyên môn có liên quan.
Trong trường hợp phát hiện vi phạm có khả năng ảnh hưởng đến độ tin cậy của kết quả xét nghiệm, phòng khám cần rà soát các kết quả đã trả cho người bệnh, xác định phạm vi kết quả có nguy cơ bị ảnh hưởng và thực hiện biện pháp chuyên môn phù hợp, trong đó có thể bao gồm việc xét nghiệm lại hoặc thông báo, tư vấn cho người bệnh khi có căn cứ chuyên môn cho thấy cần thiết.
Bên cạnh đó, phòng khám cần lập hồ sơ về sự cố, biện pháp xử lý và khắc phục. Điều 65 Nghị định 165/2026/NĐ-CP cũng quy định trách nhiệm kiểm tra an toàn sinh học của cơ sở xét nghiệm và cơ quan chuyên môn về y tế thuộc UBND cấp tỉnh; nếu phát hiện cơ sở không thực hiện đúng quy định thì phải xử lý hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo pháp luật.
IV. Giải đáp các thắc mắc về phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học
Những vấn đề liên quan đến an toàn sinh học tại phòng xét nghiệm vi chất có thể ảnh hưởng đến quá trình lấy mẫu, xử lý mẫu và thực hiện xét nghiệm. Khi phát hiện phòng xét nghiệm không bảo đảm điều kiện theo quy định, phụ huynh cần xác định rõ mức độ vi phạm, khả năng ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm và quyền của người bệnh để có hướng xử lý phù hợp.
1. Phòng khám dinh dưỡng nhi chưa bảo đảm an toàn sinh học có được xét nghiệm vi chất cho trẻ không?
Về nguyên tắc, phòng khám không được tiếp tục thực hiện xét nghiệm trong phạm vi mà phòng xét nghiệm không đáp ứng điều kiện an toàn sinh học tương ứng. Theo Điều 24 Luật Phòng bệnh năm 2025 và Điều 60 Nghị định số 165/2026/NĐ-CP, phòng xét nghiệm phải đáp ứng điều kiện an toàn sinh học phù hợp với cấp độ và kỹ thuật xét nghiệm được thực hiện. Nghị định 165/2026/NĐ-CP phân loại phòng xét nghiệm thành 03 cấp độ an toàn sinh học và yêu cầu việc xét nghiệm, quản lý mẫu phải phù hợp với cấp độ tương ứng.
Bên cạnh đó, Điều 7 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 nghiêm cấm việc không tuân thủ quy định về chuyên môn kỹ thuật, áp dụng phương pháp, kỹ thuật chuyên môn hoặc sử dụng thiết bị y tế chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép; đồng thời nghiêm cấm cơ sở cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh khi không đúng phạm vi hoạt động chuyên môn được cho phép.
Tuy nhiên, cần phân biệt “xét nghiệm vi chất” với “xét nghiệm có liên quan đến tác nhân gây bệnh truyền nhiễm”. Quy định về cấp độ an toàn sinh học tại Nghị định 165/2026/NĐ-CP tập trung vào phòng xét nghiệm thực hiện xét nghiệm và quản lý mẫu bệnh phẩm chứa hoặc nghi ngờ chứa tác nhân gây bệnh truyền nhiễm. Vì vậy, muốn kết luận một phòng xét nghiệm vi chất cụ thể có thuộc yêu cầu về cấp độ an toàn sinh học hay không phải xem xét loại mẫu, kỹ thuật xét nghiệm và nguy cơ sinh học thực tế.
2. Làm xét nghiệm vi chất tại phòng khám không bảo đảm an toàn sinh học thì kết quả có còn giá trị không?
Không thể mặc nhiên kết luận kết quả xét nghiệm mất giá trị chỉ vì phòng xét nghiệm bị xác định có vi phạm về an toàn sinh học.
Cần phân biệt giữa vi phạm điều kiện an toàn sinh học và sai sót làm ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả xét nghiệm. Trường hợp điều kiện phòng xét nghiệm không bảo đảm nhưng không có căn cứ cho thấy sai sót đã ảnh hưởng đến mẫu bệnh phẩm, quy trình xét nghiệm hoặc kết quả thì không nên tự động kết luận toàn bộ kết quả đã thực hiện là không có giá trị.
Ngược lại, nếu việc không bảo đảm an toàn sinh học có khả năng dẫn đến nhiễm chéo, biến đổi, hư hỏng hoặc quản lý không đúng mẫu bệnh phẩm, hoặc có sai sót trong quy trình xét nghiệm làm ảnh hưởng đến độ tin cậy của kết quả thì cần đánh giá lại kết quả tương ứng.
Theo Điều 9 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người bệnh có quyền được thông tin, giải thích về tình trạng sức khỏe, phương pháp và dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; đồng thời được khám bệnh, chữa bệnh bằng phương pháp an toàn phù hợp với tình trạng sức khỏe và điều kiện thực tế của cơ sở.
Do đó, phụ huynh có thể yêu cầu phòng khám giải thích về:
- Điều kiện và cấp độ an toàn sinh học của phòng xét nghiệm;
- Phương pháp, kỹ thuật xét nghiệm đã sử dụng;
- Loại mẫu bệnh phẩm được xét nghiệm;
- Quy trình tiếp nhận, bảo quản và xử lý mẫu;
- Khả năng ảnh hưởng của sự cố hoặc thiếu sót an toàn sinh học đến kết quả;
- Biện pháp phòng khám thực hiện để kiểm tra, xác nhận hoặc xét nghiệm lại kết quả.
Nếu có căn cứ cho rằng kết quả không đáng tin cậy, việc xét nghiệm lại tại cơ sở đủ điều kiện là một biện pháp thực tế để đối chiếu, đồng thời giúp bác sĩ có thêm cơ sở khi đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ.
3. Phụ huynh phát hiện phòng xét nghiệm vi chất không đạt yêu cầu sau khi đã nhận kết quả thì nên làm gì?
Khi phát hiện vấn đề sau khi đã nhận kết quả, phụ huynh nên bảo quản đầy đủ tài liệu liên quan và không nên tự kết luận ngay rằng kết quả xét nghiệm sai.
Trước hết, cần yêu cầu phòng khám cung cấp hoặc giải thích các thông tin liên quan đến kết quả xét nghiệm, bao gồm phiếu kết quả, thông tin về phương pháp xét nghiệm, mẫu bệnh phẩm và người thực hiện xét nghiệm nếu thuộc phạm vi được cung cấp theo quy định.
Người bệnh có quyền đọc, xem, sao chụp, ghi chép hồ sơ bệnh án và được cung cấp tóm tắt hồ sơ bệnh án theo khoản 1 Điều 12 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. Đây là cơ sở để phụ huynh thu thập tài liệu cần thiết nhằm đánh giá sự việc.
Tiếp theo, phụ huynh nên:
- Đề nghị phòng khám giải thích bằng văn bản về tình trạng an toàn sinh học của phòng xét nghiệm;
- Yêu cầu rà soát kết quả xét nghiệm đã thực hiện;
- Đề nghị xét nghiệm lại nếu có căn cứ chuyên môn cho thấy kết quả có thể bị ảnh hưởng;
- Lưu giữ phiếu xét nghiệm, hóa đơn, hồ sơ khám, đơn thuốc, chỉ định xét nghiệm và các trao đổi với phòng khám;
- Trường hợp có dấu hiệu vi phạm, có thể phản ánh đến cơ quan chuyên môn về y tế có thẩm quyền để được xem xét, kiểm tra.
Đặc biệt, nếu kết quả xét nghiệm vi chất được sử dụng làm căn cứ để bổ sung vi chất, điều trị hoặc thay đổi chế độ chăm sóc trẻ, phụ huynh nên trao đổi với người hành nghề để đánh giá lại tình trạng của trẻ trước khi tiếp tục thực hiện các chỉ định dựa trên kết quả đang có nghi vấn.
4. Nếu kết quả xét nghiệm vi chất có sai sót do điều kiện phòng xét nghiệm không bảo đảm thì phòng khám có phải bồi thường không?
Có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường, nhưng không phải mọi trường hợp phòng xét nghiệm không bảo đảm an toàn sinh học đều đương nhiên dẫn đến nghĩa vụ bồi thường.
Theo Điều 14 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người bệnh có quyền được bồi thường theo Điều 102 của Luật này. Điều 102 quy định trường hợp xảy ra tai biến y khoa đối với người bệnh thì cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm bồi thường theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp thuộc khoản 2 Điều 100.
Đồng thời, Điều 100 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định việc xác định người hành nghề có sai sót chuyên môn kỹ thuật, trong đó có trường hợp vi phạm trách nhiệm trong chăm sóc, điều trị người bệnh hoặc vi phạm quy định về chuyên môn kỹ thuật. Kết luận của Hội đồng chuyên môn là căn cứ quan trọng để xác định sai sót chuyên môn kỹ thuật và giải quyết tranh chấp.
Do đó, để xác định trách nhiệm bồi thường trong trường hợp kết quả xét nghiệm vi chất bị sai sót, cần làm rõ ít nhất các vấn đề:
- Phòng xét nghiệm có thực sự vi phạm quy định về an toàn sinh học hay không;
- Vi phạm xảy ra ở khâu nào;
- Vi phạm có ảnh hưởng đến mẫu bệnh phẩm hoặc quy trình xét nghiệm hay không;
- Kết quả xét nghiệm có sai lệch hay không;
- Sai lệch có ảnh hưởng đến việc chẩn đoán, chỉ định hoặc chăm sóc trẻ hay không;
- Có thiệt hại thực tế phát sinh hay không;
- Có quan hệ giữa sai sót và thiệt hại hay không.
Vì vậy, chỉ riêng việc phát hiện phòng xét nghiệm không đạt điều kiện an toàn sinh học chưa đủ để khẳng định phòng khám phải bồi thường. Cần có căn cứ chứng minh sai sót và thiệt hại theo quy định pháp luật.
5. Phụ huynh có thể khiếu nại hoặc phản ánh phòng xét nghiệm vi chất không bảo đảm an toàn sinh học ở đâu?
Phụ huynh có thể lựa chọn nhiều phương thức tùy tính chất vụ việc.
- Trước hết, phản ánh trực tiếp với phòng khám. Người bệnh có quyền kiến nghị về những tồn tại, bất cập và vấn đề phát sinh trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh theo Điều 14 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. Việc phản ánh trực tiếp cũng giúp phòng khám có cơ hội kiểm tra hồ sơ, rà soát mẫu và kết quả xét nghiệm.
- Tiếp theo, phản ánh đến cơ quan chuyên môn về y tế thuộc UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quản lý cơ sở. Theo Điều 65 Nghị định 165/2026/NĐ-CP, cơ quan chuyên môn về y tế thuộc UBND cấp tỉnh có trách nhiệm kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất việc thực hiện quy định về an toàn sinh học trong xét nghiệm.
- Trong trường hợp có dấu hiệu vi phạm hành chính, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét xử lý theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, trong đó có các hành vi vi phạm quy định về an toàn sinh học tại phòng xét nghiệm.
- Nếu vụ việc liên quan đến tai biến y khoa, thiệt hại sức khỏe hoặc tranh chấp về trách nhiệm bồi thường, phụ huynh có thể đồng thời thực hiện các cơ chế giải quyết tranh chấp theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh và pháp luật có liên quan.
Khi phản ánh hoặc khiếu nại, nên chuẩn bị đầy đủ các tài liệu như phiếu xét nghiệm, hồ sơ khám bệnh, chỉ định xét nghiệm, hóa đơn thanh toán, tài liệu trao đổi với phòng khám và tài liệu thể hiện việc cơ sở không bảo đảm điều kiện an toàn sinh học nếu có.
V. Khi phát sinh vấn đề về phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học, có nên tìm NPLaw hỗ trợ?
Khi phát sinh vấn đề liên quan đến phòng xét nghiệm vi chất của phòng khám dinh dưỡng nhi không đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học, việc xác định trách nhiệm của phòng khám có thể liên quan đồng thời đến pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh, an toàn sinh học, xử phạt vi phạm hành chính và trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Do đó, trường hợp vụ việc có nhiều tình tiết hoặc đã phát sinh tranh chấp, việc tham vấn luật sư có thể giúp phụ huynh xác định đúng vấn đề pháp lý và hướng xử lý phù hợp.
NPLaw có thể hỗ trợ khách hàng:
- Rà soát hồ sơ xét nghiệm: Kiểm tra phiếu xét nghiệm, hồ sơ khám bệnh, chỉ định xét nghiệm và các tài liệu liên quan để xác định những vấn đề cần làm rõ.
- Đánh giá điều kiện pháp lý của phòng xét nghiệm: Xem xét các thông tin về cấp độ an toàn sinh học, phạm vi kỹ thuật, điều kiện hoạt động và việc tuân thủ các quy định có liên quan.
- Đánh giá kết quả xét nghiệm: Phân tích dưới góc độ pháp lý việc phòng xét nghiệm không bảo đảm điều kiện có thể ảnh hưởng như thế nào đến kết quả và trách nhiệm của cơ sở.
- Tư vấn quyền của phụ huynh và người bệnh: Hướng dẫn yêu cầu cung cấp thông tin, hồ sơ, giải thích về kết quả xét nghiệm hoặc thực hiện các quyền kiến nghị, phản ánh theo quy định.
- Hỗ trợ phản ánh, khiếu nại: Tư vấn cơ quan có thẩm quyền và cách thức chuẩn bị tài liệu, chứng cứ khi phản ánh hành vi có dấu hiệu vi phạm.
- Tư vấn trách nhiệm bồi thường: Trường hợp kết quả xét nghiệm sai sót dẫn đến thiệt hại thực tế, luật sư có thể đánh giá căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường, thiệt hại và quan hệ nhân quả.
- Hỗ trợ giải quyết tranh chấp: Trường hợp không thể giải quyết bằng thương lượng, có thể xem xét các phương án giải quyết tranh chấp phù hợp theo quy định pháp luật.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.