Chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu ngày càng được quan tâm trong hoạt động đào tạo và cung cấp dịch vụ tâm lý. Tuy nhiên, không phải mọi chứng chỉ do các trung tâm cấp đều có giá trị pháp lý. Việc xác định đơn vị cấp, điều kiện đào tạo và giá trị sử dụng của chứng chỉ là cần thiết để tránh rủi ro khi học tập hoặc hành nghề.
I. Mức xử phạt nếu sử dụng nhân sự thiếu chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu?
Việc sử dụng nhân sự không đáp ứng điều kiện hành nghề khám bệnh, chữa bệnh có thể khiến cơ sở bị xử phạt. Theo điểm a khoản 4 Điều 39 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, cơ sở sử dụng người hành nghề không có giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh có thể bị phạt từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng.
Tuy nhiên, cần phân biệt chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu với giấy phép hành nghề. Việc một nhân sự không có chứng chỉ đào tạo này không mặc nhiên đồng nghĩa với hành vi “sử dụng người hành nghề không có giấy phép”. Việc xử phạt phải căn cứ vào tư cách hành nghề, phạm vi hành nghề và hành vi thực tế của người được sử dụng. Theo Điều 19 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người hành nghề phải có giấy phép hành nghề còn hiệu lực và đáp ứng các điều kiện luật định.
Do đó, cần xác định chính xác loại chứng chỉ mà nhân sự thiếu và phạm vi công việc thực tế trước khi xác định mức xử phạt.
II. Tìm hiểu về chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu
Chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu cần được phân biệt với giấy phép hành nghề và các chứng chỉ đào tạo chuyên khoa về tâm lý lâm sàng theo quy định pháp luật.
1. Chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu là gì?
Chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu có thể được hiểu là giấy xác nhận người học đã hoàn thành chương trình đào tạo, thực hành chuyên sâu về trị liệu tâm lý. Tuy nhiên, đây không phải là giấy phép hành nghề độc lập và không mặc nhiên cho phép người được cấp chứng chỉ thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.
Đối với tâm lý lâm sàng, pháp luật hiện hành quy định riêng về văn bằng, chứng chỉ đào tạo chuyên khoa cơ bản và điều kiện cấp giấy phép hành nghề.
2. Có hiện tượng các trung tâm "chui", không đủ tư cách pháp nhân tự ý mở lớp và cấp chứng chỉ đào tạo trị liệu tâm lý hay không?
Chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu có thể hiểu là giấy xác nhận cá nhân đã hoàn thành chương trình đào tạo, thực hành chuyên sâu về trị liệu tâm lý. Tuy nhiên, chứng chỉ đào tạo không đồng nghĩa với giấy phép hành nghề và không tự làm phát sinh quyền khám bệnh, chữa bệnh.

Theo điểm a khoản 1 Điều 19 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, cá nhân muốn hành nghề khám bệnh, chữa bệnh tại Việt Nam phải có giấy phép hành nghề còn hiệu lực và đáp ứng các điều kiện khác theo luật định.
3. Những đơn vị nào có thẩm quyền hợp pháp cấp chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu?
Pháp luật hiện hành không quy định riêng loại “chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu”. Nếu chứng chỉ được sử dụng để xác nhận đào tạo kỹ thuật chuyên môn về khám bệnh, chữa bệnh, khoản 2 Điều 12 Nghị định 96/2023/NĐ-CP quy định chứng chỉ phải do:
- Cơ sở giáo dục có ít nhất 01 khóa đào tạo cấp văn bằng theo ngành, trình độ tương ứng để cấp giấy phép hành nghề; hoặc
- Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được cấp có thẩm quyền cho phép thực hiện kỹ thuật chuyên môn tương ứng ít nhất 06 tháng.
Chương trình, tài liệu đào tạo cũng phải đáp ứng yêu cầu về nội dung, khối lượng học tập, giảng viên và phù hợp với danh mục kỹ thuật chuyên môn của Bộ Y tế.
Do đó, không phải mọi trung tâm tâm lý đều có quyền cấp chứng chỉ có giá trị sử dụng trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh. Cần kiểm tra tư cách của đơn vị cấp và loại chứng chỉ cụ thể.
4. Chứng chỉ trị liệu tâm lý do nước ngoài cấp cần thủ tục công nhận văn bằng/chứng chỉ ra sao để có giá trị sử dụng tại Việt Nam?
Đối với tâm lý lâm sàng, cần phân biệt giữa văn bằng chuyên môn do nước ngoài cấp và chứng chỉ của một khóa đào tạo trị liệu tâm lý. Theo khoản 8 Điều 8 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, văn bằng tâm lý học do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp phải được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận trình độ tương ứng để làm căn cứ xem xét cấp giấy phép hành nghề.
Do đó, không phải mọi chứng chỉ trị liệu tâm lý do tổ chức nước ngoài cấp đều đương nhiên có giá trị để hành nghề tại Việt Nam. Cần xác định loại văn bằng, chứng chỉ và mục đích sử dụng để thực hiện thủ tục công nhận hoặc đáp ứng điều kiện tương ứng theo pháp luật Việt Nam.
III. Các quy định pháp luật có liên quan đến chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu
Pháp luật quy định về điều kiện đào tạo, thực hành và hành nghề tâm lý lâm sàng, đồng thời phân biệt rõ chứng chỉ đào tạo với giấy phép hành nghề.
1. Việc sử dụng chứng chỉ đào tạo giả hoặc không hợp pháp để hành nghề khám chữa bệnh tâm lý có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh gì?
Trường hợp làm giả hoặc sử dụng chứng chỉ, tài liệu giả của cơ quan, tổ chức để hành nghề, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 ( được sửa đổi bởi Khoản 126 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017).
Tuy nhiên, không phải mọi chứng chỉ đào tạo không hợp pháp đều cấu thành tội phạm. Việc truy cứu trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào nguồn gốc chứng chỉ, hành vi làm giả/sử dụng, mục đích và các tình tiết cụ thể của vụ việc.
Đồng thời, theo khoản 1 Điều 19 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh phải có giấy phép hành nghề còn hiệu lực; do đó, chứng chỉ đào tạo giả không thể thay thế điều kiện này.
2. Quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Bộ luật Dân sự khi xảy ra tai biến, tổn thương tâm lý cho thân chủ từ người không đủ chứng chỉ?
Trường hợp người thực hiện trị liệu tâm lý không đủ điều kiện hành nghề gây thiệt hại cho thân chủ, trách nhiệm bồi thường có thể được xác định theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

Nếu gây thiệt hại đến sức khỏe, người gây thiệt hại có thể phải bồi thường các khoản theo Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015, gồm chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, phục hồi sức khỏe, thu nhập bị mất hoặc giảm sút và khoản bù đắp tổn thất về tinh thần. Mức bồi thường được xác định dựa trên thiệt hại thực tế, lỗi và các yếu tố liên quan theo Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015.
Lưu ý: Việc một người thiếu chứng chỉ đào tạo không đương nhiên làm phát sinh trách nhiệm bồi thường. Cần chứng minh hành vi trái pháp luật, thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại.
3. Quy trình pháp lý và hồ sơ cần thiết để một cơ sở y khoa/viện nghiên cứu đăng ký mã đào tạo cấp chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu hợp chuẩn là gì?
Hiện nay, pháp luật không quy định thủ tục đăng ký riêng “mã đào tạo” để cấp chứng chỉ có tên “chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu”. Vì vậy, cơ sở không thể chỉ đăng ký một “mã đào tạo” riêng để chứng chỉ này mặc nhiên có giá trị sử dụng trong hành nghề khám bệnh, chữa bệnh.
Trường hợp chương trình nhằm đào tạo kỹ thuật chuyên môn về khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở phải đáp ứng điều kiện đối với chứng chỉ đào tạo kỹ thuật chuyên môn theo khoản 2 Điều 12 Nghị định 96/2023/NĐ-CP. Theo đó, chứng chỉ phải do cơ sở giáo dục đáp ứng điều kiện đào tạo tương ứng hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được cấp có thẩm quyền cho phép triển khai kỹ thuật tương ứng tối thiểu 06 tháng cấp; đồng thời chương trình, tài liệu, khối lượng học tập và giảng viên phải phù hợp với danh mục kỹ thuật chuyên môn của Bộ Y tế.
Về cơ bản, cơ sở cần thực hiện:
- Xác định tư cách của đơn vị đào tạo và kỹ thuật chuyên môn dự kiến đào tạo.
- Xây dựng, thẩm định và ban hành chương trình, tài liệu đào tạo hoặc sử dụng chương trình của cơ sở khác khi được đồng ý bằng văn bản.
- Bảo đảm đội ngũ giảng viên, nội dung và khối lượng đào tạo đáp ứng yêu cầu tương ứng.
- Tổ chức đào tạo và cấp chứng chỉ cho người hoàn thành chương trình theo đúng điều kiện.
- Công bố công khai việc đào tạo văn bằng, chứng chỉ trên trang thông tin điện tử của cơ sở đào tạo theo khoản 4 Điều 12 Nghị định 96/2023/NĐ-CP.
Lưu ý: Không nên gọi đây là thủ tục “đăng ký mã đào tạo cấp chứng chỉ trị liệu tâm lý” nếu chưa có căn cứ pháp luật riêng quy định mã đào tạo này. Một chứng chỉ do cơ sở tự tổ chức cấp không đương nhiên là giấy phép hành nghề và không tự tạo quyền thực hiện khám bệnh, chữa bệnh tâm lý.
Nghị định 96/2023/NĐ-CP hiện quy định cụ thể về loại chứng chỉ đào tạo kỹ thuật chuyên môn về khám bệnh, chữa bệnh, nhưng không thiết lập một loại chứng chỉ độc lập mang tên “chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu”.
Kết luận: Cơ sở y khoa/viện nghiên cứu không có thủ tục riêng để “đăng ký mã” cho chứng chỉ này. Nếu muốn chứng chỉ được sử dụng trong lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh, trước hết phải xác định chương trình thuộc loại đào tạo nào và đáp ứng đúng điều kiện của Điều 12 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, thay vì chỉ đăng ký một mã đào tạo.
IV. Giải đáp các thắc mắc thường gặp liên quan đến chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu
Dưới đây là những câu hỏi thường gặp giúp làm rõ giá trị pháp lý, điều kiện sử dụng và trách nhiệm liên quan đến chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu.
1. Lỡ nộp tiền theo học một khóa đào tạo cấp chứng chỉ nhưng phát hiện trung tâm không có giấy phép đào tạo thì đòi lại học phí bằng cách nào?
Người học nên yêu cầu trung tâm hoàn trả học phí bằng văn bản, đồng thời lưu giữ hợp đồng, phiếu thu, chứng từ chuyển khoản, nội dung quảng cáo và các trao đổi liên quan.
Nếu trung tâm không đủ điều kiện đào tạo nhưng vẫn thu tiền, cam kết cấp chứng chỉ hoặc cung cấp thông tin sai lệch, người học có thể yêu cầu hoàn trả học phí và bồi thường thiệt hại nếu có. Trường hợp giao dịch bị tuyên vô hiệu, Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận và bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường.
Nếu trung tâm không tự nguyện giải quyết, người học có thể khiếu nại, yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hỗ trợ giải quyết tranh chấp hoặc khởi kiện tại Tòa án.
Người học cần xác định rõ trung tâm có nghĩa vụ pháp lý gì đối với khóa đào tạo, đồng thời thu thập chứng cứ về việc thu học phí và cam kết cấp chứng chỉ để làm căn cứ yêu cầu hoàn tiền.
2. Làm thế nào để tự tra cứu tính pháp lý của một đơn vị đang chiêu sinh cấp chứng chỉ trị liệu tâm lý chuyên sâu?
Người học nên kiểm tra tư cách pháp lý của đơn vị, điều kiện đào tạo và giá trị của chứng chỉ trước khi đăng ký. Có thể thực hiện theo các bước sau:
- Kiểm tra thông tin pháp nhân: Tra cứu tên, mã số doanh nghiệp, ngành nghề hoạt động và người đại diện của đơn vị trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
- Kiểm tra tư cách đào tạo: Nếu đơn vị quảng cáo cấp chứng chỉ đào tạo kỹ thuật chuyên môn về khám bệnh, chữa bệnh, cần đối chiếu điều kiện tại khoản 2 Điều 12 Nghị định 96/2023/NĐ-CP. Đơn vị phải thuộc nhóm cơ sở được phép đào tạo theo quy định và đáp ứng yêu cầu về chương trình, tài liệu, giảng viên.
- Kiểm tra chương trình đào tạo: Yêu cầu đơn vị cung cấp tên chương trình, thời lượng, nội dung, đội ngũ giảng viên và căn cứ pháp lý để cấp chứng chỉ.
- Kiểm tra việc công khai: Theo khoản 4 Điều 12 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, việc đào tạo văn bằng, chứng chỉ thuộc Điều 12 phải được cơ sở đào tạo công bố công khai trên trang thông tin điện tử của mình.
- Kiểm tra giá trị của chứng chỉ: Cần hỏi rõ chứng chỉ chỉ xác nhận hoàn thành khóa học hay được sử dụng làm căn cứ thực hiện kỹ thuật chuyên môn trong khám bệnh, chữa bệnh. Không nên mặc nhiên xem chứng chỉ do một trung tâm cấp là giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng.
Trước khi đóng học phí, người học nên yêu cầu đơn vị cung cấp tư cách pháp lý, căn cứ cấp chứng chỉ, chương trình đào tạo và thông tin công khai về khóa học. Nếu đơn vị không chứng minh được các điều kiện này, cần thận trọng trước khi đăng ký.
3. Bị trung tâm cấp chứng chỉ giả mạo mộc đỏ của trường đại học danh tiếng, tôi nên trình báo cơ quan công an theo trình tự nào?
Khi phát hiện chứng chỉ có dấu hiệu giả mạo con dấu, chữ ký hoặc thông tin của trường đại học, người học có thể thực hiện tố giác về tội phạm theo Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Tố giác có thể được thực hiện bằng lời hoặc bằng văn bản.
Người học nên thực hiện theo trình tự sau:
Bước 1: Thu thập chứng cứ
Giữ lại chứng chỉ, hợp đồng hoặc phiếu đăng ký khóa học, chứng từ thanh toán, nội dung quảng cáo, tin nhắn trao đổi và các tài liệu liên quan. Nếu có thể, đề nghị trường đại học xác nhận chứng chỉ không do trường cấp.
Bước 2: Làm đơn tố giác
Nêu rõ thông tin người tố giác, trung tâm có dấu hiệu vi phạm, diễn biến vụ việc, chứng chỉ có dấu hiệu giả mạo và các tài liệu, chứng cứ kèm theo.
Bước 3: Nộp tố giác
Có thể tố giác bằng văn bản hoặc bằng lời đến cơ quan có thẩm quyền theo khoản 4 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Bước 4: Cơ quan có thẩm quyền xác minh
Sau khi tiếp nhận, cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra, xác minh nội dung tố giác và quyết định việc xử lý theo quy định pháp luật.
Nếu có căn cứ xác định trung tâm làm giả hoặc sử dụng con dấu, tài liệu giả của trường đại học, hành vi có thể bị xem xét về Tội làm giả hoặc sử dụng con dấu, tài liệu giả của cơ quan, tổ chức theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.
Người học nên giữ toàn bộ chứng cứ, xác minh với trường đại học về tính xác thực của chứng chỉ và gửi tố giác đến cơ quan có thẩm quyền để được kiểm tra, xác minh và xử lý.
4. Học viên có thể khiếu nại hoặc khởi kiện cơ sở đào tạo ra tòa dân sự về hành vi vi phạm cam kết đầu ra chứng chỉ không?
Khi cơ sở đào tạo vi phạm cam kết cấp chứng chỉ, học viên có thể yêu cầu thực hiện đúng nghĩa vụ, hoàn trả học phí và bồi thường thiệt hại nếu có theo Điều 351 và Điều 419 Bộ luật Dân sự 2015. Nếu không được giải quyết, học viên có quyền khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để bảo vệ quyền lợi của mình.
Học viên có thể khởi kiện nếu chứng minh được cam kết, hành vi vi phạm và thiệt hại thực tế phát sinh.
5. Doanh nghiệp muốn tổ chức đào tạo nội bộ và cấp giấy chứng nhận kỹ năng can thiệp tâm lý cho nhân viên cần chuẩn bị hồ sơ gì?
Nếu chỉ đào tạo nội bộ để nâng cao kỹ năng cho nhân viên, doanh nghiệp có thể xây dựng chương trình, tài liệu, danh sách giảng viên, kế hoạch đào tạo và cấp giấy chứng nhận hoàn thành khóa học theo quy chế nội bộ.

Tuy nhiên, giấy chứng nhận này không được sử dụng thay cho giấy phép hành nghề hoặc chứng chỉ đào tạo kỹ thuật chuyên môn về khám bệnh, chữa bệnh theo Điều 12 Nghị định 96/2023/NĐ-CP.
Hồ sơ nội bộ nên gồm: chương trình đào tạo, tài liệu giảng dạy, kế hoạch tổ chức, thông tin giảng viên, danh sách học viên, kết quả đánh giá và mẫu giấy chứng nhận.
Doanh nghiệp có thể cấp giấy chứng nhận hoàn thành đào tạo nội bộ, nhưng cần ghi rõ phạm vi và mục đích sử dụng, tránh thể hiện đây là chứng chỉ đủ điều kiện hành nghề trị liệu tâm lý.
V. Tại sao nên lựa chọn dịch vụ liên quan đến chứng chỉ đào tạo thực hành trị liệu tâm lý chuyên sâu tại NPLaw?
NPLaw cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý về đào tạo và chứng chỉ trị liệu tâm lý, hỗ trợ khách hàng xác định điều kiện pháp lý, giá trị chứng chỉ và hướng xử lý các vấn đề phát sinh.
- Tư vấn đúng quy định pháp luật về đào tạo, chứng chỉ và hành nghề tâm lý.
- Rà soát hồ sơ, chương trình đào tạo và điều kiện pháp lý của cơ sở.
- Hỗ trợ xử lý tranh chấp, khiếu nại liên quan đến chứng chỉ và cam kết đào tạo.
- Bảo đảm tính bảo mật, đồng hành xuyên suốt quá trình giải quyết vụ việc.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.