Việc hiến tinh trùng trong kỹ thuật sinh sản được pháp luật điều chỉnh nhằm bảo đảm tính nhân đạo, an toàn y tế và quyền riêng tư. Tuy nhiên, hành vi mua bán, môi giới tinh trùng để kết nối người cho và người nhận có thể làm phát sinh nhiều vấn đề pháp lý. NPLaw cung cấp những nội dung cần lưu ý về hành vi này.
I. Thực trạng hành vi mua bán, môi giới tinh trùng hiện nay
Hiện nay, pháp luật Việt Nam không thừa nhận hoạt động mua bán, môi giới tinh trùng như một giao dịch dân sự, thương mại thông thường. Việc cho, nhận tinh trùng chỉ được thực hiện trong khuôn khổ kỹ thuật hỗ trợ sinh sản tại cơ sở y tế có đủ điều kiện và phải tuân thủ các nguyên tắc quản lý, bảo mật thông tin, sàng lọc và sử dụng nguồn tinh trùng theo quy định.
Về bản chất, pháp luật cho phép hiến tinh trùng nhằm phục vụ mục đích hỗ trợ sinh sản nhưng không đặt hoạt động này dưới cơ chế mua bán tự do giữa người cho và người nhận. Tinh trùng được tiếp nhận, kiểm tra, bảo quản và sử dụng thông qua cơ sở lưu giữ tinh trùng, noãn, phôi hoặc cơ sở thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo quy định. Ngoài ra, phải quy định cụ thể về tiêu chuẩn sức khỏe của người nhận và việc giao, nhận tinh trùng, noãn, phôi giữa các cơ sở lưu giữ, qua đó cho thấy việc quản lý nguồn tinh trùng phải được thực hiện theo quy trình y tế được kiểm soát.
Do đó, những trường hợp cá nhân tự đăng thông tin trên mạng xã hội, diễn đàn hoặc thông qua môi giới để nhận tiền đổi lấy tinh trùng, hoặc bên thứ ba nhận tiền để kết nối người có nhu cầu với người cung cấp tinh trùng, không thể được xem là hoạt động hiến tặng hợp pháp chỉ vì các bên tự thỏa thuận. Đặc biệt, việc thực hiện bên ngoài cơ sở y tế có thẩm quyền còn có thể làm phát sinh rủi ro về sàng lọc bệnh truyền nhiễm, chất lượng nguồn tinh trùng, xác định danh tính, bảo mật thông tin di truyền và quyền, nghĩa vụ của các bên liên quan.
Đối với hành vi môi giới tinh trùng, hiện nay cần đánh giá theo phương thức, mục đích và hành vi cụ thể của người môi giới. Nếu cá nhân chỉ cung cấp thông tin trong phạm vi hoạt động được pháp luật cho phép thì không thể mặc nhiên coi là môi giới bất hợp pháp. Ngược lại, nếu đứng ra kết nối người cho và người nhận để hưởng lợi từ việc mua bán tinh trùng hoặc tổ chức giao dịch ngoài cơ chế hỗ trợ sinh sản được pháp luật quy định thì có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý tương ứng. Hiện nay chưa có quy định riêng định danh một tội danh hoặc một hành vi vi phạm hành chính chỉ bằng cụm từ “môi giới tinh trùng”; việc xử lý phải căn cứ vào hành vi cụ thể và quy định pháp luật tương ứng.

Tóm lại, thực trạng mua bán, môi giới tinh trùng cần được nhìn nhận trong bối cảnh pháp luật hiện hành chỉ cho phép việc hiến, tiếp nhận và sử dụng tinh trùng phục vụ hỗ trợ sinh sản theo cơ chế y tế được kiểm soát. Việc cá nhân tự thỏa thuận mua bán hoặc thông qua người môi giới để hưởng lợi nằm ngoài cơ chế này có thể phát sinh nhiều rủi ro pháp lý và y tế.
II. Tìm hiểu về hành vi mua bán, môi giới tinh trùng
Để đánh giá đúng tính pháp lý của hành vi mua bán, môi giới tinh trùng, trước hết cần phân biệt hoạt động hiến tinh trùng hợp pháp với việc trao đổi mang tính thương mại.
1. Hành vi mua bán, môi giới tinh trùng được hiểu như thế nào?
Hiện nay, pháp luật Việt Nam không định nghĩa riêng cụm từ “mua bán, môi giới tinh trùng” trong một điều khoản giải thích từ ngữ. Tuy nhiên, hành vi này có thể được nhận diện thông qua các quy định về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Trong hoạt động hỗ trợ sinh sản, tinh trùng của người hiến không phải là hàng hóa được tự do mua bán, trao đổi trên thị trường. Việc hiến và sử dụng tinh trùng phải được thực hiện tại cơ sở được phép thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, bảo đảm các điều kiện về người hiến, xét nghiệm, sàng lọc, bảo quản và sử dụng theo quy định. Do đó, trường hợp một cá nhân nhận tiền hoặc lợi ích vật chất để chuyển giao tinh trùng cho người khác ngoài cơ chế hiến tặng hợp pháp có thể được xem xét là hành vi mua bán tinh trùng trái quy định.
Đối với môi giới tinh trùng, có thể hiểu là hành vi của người thứ ba làm trung gian, kết nối hoặc dàn xếp để người có tinh trùng và người có nhu cầu nhận tinh trùng thực hiện việc chuyển giao, đặc biệt khi hoạt động này nhằm thu tiền, hưởng lợi hoặc tạo điều kiện cho giao dịch trái pháp luật.
Tóm lại, có thể hiểu mua bán tinh trùng là việc dùng tiền hoặc lợi ích vật chất làm đối giá để nhận hoặc chuyển giao tinh trùng, còn môi giới tinh trùng là việc làm trung gian, kết nối hoặc dàn xếp cho việc chuyển giao tinh trùng trái quy định, nhất là nhằm mục đích vụ lợi. Tuy nhiên, do pháp luật hiện hành chưa có định nghĩa riêng cho hai thuật ngữ này, việc xác định hành vi vi phạm và chế tài phải căn cứ vào cách thức thực hiện, mục đích, đối tượng tham gia và quy định cụ thể áp dụng cho từng trường hợp.
2. Cho tinh trùng và mua bán tinh trùng khác nhau như thế nào về bản chất pháp lý?
Về bản chất pháp lý, cho tinh trùng và mua bán tinh trùng là hai hành vi hoàn toàn khác nhau. Cho tinh trùng là hành vi hiến tặng trên cơ sở tự nguyện, không nhằm mục đích thương mại và được thực hiện thông qua cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được phép thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Trong khi đó, mua bán tinh trùng là việc trao đổi tinh trùng để nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất, đi ngược lại nguyên tắc không thương mại hóa việc hiến, nhận tinh trùng. Theo Điều 3 Nghị định 207/2025/NĐ-CP quy định việc hiến, nhận, sử dụng và lưu giữ tinh trùng phải được thực hiện trong khuôn khổ hoạt động hỗ trợ sinh sản được pháp luật cho phép.
Có thể phân biệt hai hành vi ở một số điểm cơ bản: cho tinh trùng xuất phát từ sự tự nguyện, không nhằm mục đích thương mại và được thực hiện theo quy trình y tế; còn mua bán tinh trùng có sự trao đổi tiền hoặc lợi ích vật chất và mang tính thương mại. Ngoài ra, người cho tinh trùng phải đáp ứng các điều kiện sức khỏe và chỉ được cho tại một cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được phép thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm theo quy định hiện hành. Vì vậy, việc cá nhân tự thỏa thuận mua bán tinh trùng ngoài cơ sở y tế được phép có thể phát sinh những hậu quả pháp lý khác nhau tùy hành vi và mức độ vi phạm.
3. Những chủ thể nào có thể liên quan đến hành vi mua bán, môi giới tinh trùng?
Theo Nghị định 207/2025/NĐ-CP về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, pháp luật quy định việc hiến, nhận, sử dụng, lưu giữ và gửi tinh trùng theo cơ chế y tế được kiểm soát, chứ không cho phép các bên tự do mua bán tinh trùng trên thị trường. Xét về các chủ thể có thể liên quan, có thể bao gồm:
- Người hiến tinh trùng: là cá nhân tự nguyện hiến tinh trùng theo điều kiện pháp luật. Theo khoản 2 Điều 4 Nghị định 207/2025/NĐ-CP, người hiến phải không mắc bệnh di truyền ảnh hưởng đến thế hệ sau, không mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức, làm chủ hành vi và không nhiễm HIV.
- Người nhận tinh trùng: là người có nhu cầu sử dụng tinh trùng trong kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và phải đáp ứng các điều kiện về sức khỏe theo quy định. Điều 2 Thông tư 38/2025/TT-BYT quy định cụ thể tiêu chuẩn sức khỏe của người nhận tinh trùng, noãn, phôi.
- Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được phép thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản hoặc lưu giữ tinh trùng: đây là chủ thể có vai trò tiếp nhận, kiểm tra, lưu giữ, quản lý và sử dụng tinh trùng theo đúng quy định.
- Nhân viên y tế và người thực hiện kỹ thuật: có thể liên quan nếu trực tiếp thực hiện việc tiếp nhận, xử lý, lưu giữ hoặc sử dụng mẫu tinh trùng trong quá trình hỗ trợ sinh sản.
- Người môi giới hoặc người trung gian: có thể là cá nhân, tổ chức đứng giữa người có tinh trùng và người có nhu cầu nhận tinh trùng, đặc biệt trong trường hợp thực hiện giao dịch ngoài cơ chế hiến, nhận theo pháp luật.

Pháp luật hiện hành kiểm soát chặt chẽ việc hiến, nhận, lưu giữ và sử dụng tinh trùng thông qua cơ sở y tế được phép, thay vì cho phép giao dịch tự do giữa các cá nhân. Do đó, người hiến, người nhận, cơ sở y tế, nhân viên y tế và người môi giới đều có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý tùy theo hành vi và mức độ vi phạm cụ thể.
III. Quy định của pháp luật về hành vi mua bán, môi giới tinh trùng
Các quy định hiện hành tập trung vào việc quản lý hiến, nhận, sử dụng, lưu giữ và vận chuyển tinh trùng, qua đó hạn chế việc tự ý thương mại hóa hoạt động hỗ trợ sinh sản.
1. Pháp luật quy định như thế nào về việc cho và nhận tinh trùng?
1.1. Quy định về cho tinh trùng
Theo Nghị định 207/2025/NĐ-CP, việc cho tinh trùng phải được thực hiện theo các điều kiện và nguyên tắc pháp luật quy định. Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 4 Nghị định 207/2025/NĐ-CP, người hiến tinh trùng phải đáp ứng các điều kiện về sức khỏe, trong đó không mắc bệnh di truyền có ảnh hưởng đến thế hệ sau, không mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức, làm chủ hành vi và không nhiễm HIV. Việc hiến tinh trùng phải được thực hiện trên cơ sở tự nguyện và tại cơ sở được phép lưu giữ tinh trùng. Bên cạnh đó, việc hiến tinh trùng phải bảo đảm nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận theo quy định tại Nghị định. Do đó, cá nhân không được tự ý thỏa thuận, mua bán hoặc trực tiếp lựa chọn người nhận tinh trùng ngoài cơ chế được pháp luật quy định. Tóm lại, người cho tinh trùng phải đáp ứng điều kiện về sức khỏe, thực hiện việc hiến trên cơ sở tự nguyện và thông qua cơ sở y tế được phép; việc tự thỏa thuận hoặc mua bán tinh trùng giữa các cá nhân không phù hợp với cơ chế pháp luật về hiến, nhận tinh trùng.
1.2. Quy định về nhận tinh trùng
Đối với người nhận, khoản 1 Điều 5 Nghị định 207/2025/NĐ-CP quy định người nhận tinh trùng gồm người vợ trong cặp vợ chồng đang điều trị vô sinh mà nguyên nhân vô sinh là do người chồng hoặc phụ nữ độc thân có nhu cầu sinh con và có noãn bảo đảm chất lượng để thụ thai. Người nhận đồng thời phải có đủ sức khỏe để thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.
Việc nhận tinh trùng không được thực hiện theo hình thức hai cá nhân tự giao nhận hoặc tự lựa chọn mẫu tinh trùng. Theo các nguyên tắc tại Nghị định 207/2025/NĐ-CP, tinh trùng hiến phải được quản lý thông qua cơ sở y tế có đủ điều kiện và việc sử dụng phải phục vụ kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo quy định. Đối với trường hợp sử dụng tinh trùng hiến để thực hiện thụ tinh nhân tạo, khoản 1 Điều 6 Nghị định 207/2025/NĐ-CP quy định việc thực hiện phải được tiến hành tại cơ sở được phép thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm và phải tuân thủ các nguyên tắc về hiến, nhận tinh trùng.

Ngoài ra, khoản 2 Điều 3 Nghị định 207/2025/NĐ-CP quy định tinh trùng hiến chỉ được sử dụng cho một phụ nữ hoặc một cặp vợ chồng để sinh con. Quy định này nhằm kiểm soát việc sử dụng mẫu tinh trùng hiến và hạn chế các vấn đề có thể phát sinh trong quá trình quản lý nguồn mẫu cũng như quan hệ nhân thân sau này. Vì vậy, người nhận tinh trùng phải thuộc đúng đối tượng được pháp luật quy định, đáp ứng điều kiện sức khỏe và thực hiện việc tiếp nhận, sử dụng tinh trùng thông qua cơ sở y tế có thẩm quyền; không được coi việc nhận tinh trùng là một giao dịch mua bán hoặc thỏa thuận trực tiếp giữa người cho và người nhận.
2. Hành vi mua bán, môi giới tinh trùng có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý như thế nào?
Pháp luật hiện hành không thừa nhận việc mua bán tinh trùng như một giao dịch thương mại thông thường. Theo điểm g khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, thực hiện sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản vì mục đích thương mại là hành vi bị cấm. Vì vậy, trường hợp cá nhân tự thỏa thuận mua bán tinh trùng, môi giới người hiến – người nhận để thu tiền hoặc tổ chức việc hiến, nhận ngoài cơ sở được phép có thể bị xem xét là hành vi vi phạm các quy định về hỗ trợ sinh sản.
Đối với cơ sở y tế hoặc cá nhân hoạt động trong lĩnh vực hỗ trợ sinh sản, khoản 3 Điều 42 Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một số hành vi như cho phép hiến tinh trùng khi người hiến không đủ điều kiện, không thực hiện nguyên tắc vô danh, tiếp nhận gửi tinh trùng ngoài trường hợp pháp luật cho phép hoặc không mã hóa, chia sẻ thông tin theo quy định. Khoản 4 Điều 42 quy định mức phạt 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với một số hành vi nghiêm trọng hơn, trong đó có việc cho phép hiến tinh trùng tại hơn một cơ sở được phép lưu giữ.
Nếu vi phạm thuộc trường hợp được quy định tại khoản 5 Điều 42 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, cơ sở có thể bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng, chẳng hạn thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm khi cơ sở chưa được phép hoặc không bảo đảm điều kiện sau khi đã được công nhận. Ngoài phạt tiền, tùy hành vi, cơ sở còn có thể bị đình chỉ hoạt động thụ tinh trong ống nghiệm từ 01 tháng đến 03 tháng hoặc từ 06 tháng đến 12 tháng theo khoản 6 Điều 42.
Trường hợp việc mua bán, môi giới có thêm hành vi khác như làm giả hồ sơ, lừa đảo, xâm phạm bí mật thông tin hoặc gây hậu quả nghiêm trọng thì trách nhiệm pháp lý phải được xem xét theo quy định tương ứng. Tóm lại, mua bán hoặc môi giới tinh trùng để thu lợi không phải là hình thức hiến tinh trùng được pháp luật công nhận. Người và cơ sở liên quan có thể phát sinh trách nhiệm hành chính, bao gồm phạt tiền và trong trường hợp thuộc quy định có thể bị đình chỉ hoạt động; nếu hành vi đồng thời có dấu hiệu của vi phạm pháp luật khác thì trách nhiệm tương ứng sẽ được xem xét riêng.
3. Người cho, người nhận và người môi giới tinh trùng phải chịu trách nhiệm gì khi thực hiện giao dịch trái quy định?
3.1. Đối với người cho tinh trùng
Nghị định 90/2026/NĐ-CP không đặt ra một mức phạt riêng chỉ vì cá nhân cho tinh trùng. Tuy nhiên, việc hiến/cho tinh trùng phải được thực hiện trong khuôn khổ hoạt động hỗ trợ sinh sản hợp pháp. Đáng chú ý, điểm a khoản 4 Điều 42 Nghị định 90/2026/NĐ-CP xử phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi cho phép hiến tinh trùng, hiến noãn, hiến phôi tại hơn một cơ sở được phép lưu giữ tinh trùng, lưu giữ noãn, lưu giữ phôi. Ngoài ra, khoản 3 Điều 42 quy định mức phạt 10.000.000–20.000.000 đồng đối với một số hành vi của cơ sở/chủ thể liên quan đến việc hiến, như cho phép hiến khi người hiến không đủ điều kiện theo quy định tại điểm u, hoặc không thực hiện nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận tại điểm q.
3.2. Đối với người nhận tinh trùng
Người nhận cũng không bị Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định một mức phạt riêng chỉ vì nhận tinh trùng. Trách nhiệm xử phạt chủ yếu đặt lên cơ sở thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Theo điểm t khoản 3 Điều 42, hành vi thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản cho người nhận tinh trùng, noãn, phôi mà người nhận không đủ điều kiện theo quy định pháp luật bị phạt 10.000.000–20.000.000 đồng. Như vậy, nếu khi không đáp ứng đủ điều kiện mà người nhận tinh trùng vẫn thực hiện theo trình tự thì bị xử phạt theo quy định.
3.3. Người môi giới tinh trùng
Điều 42 Nghị định 90/2026/NĐ-CP tập trung xử phạt các hành vi vi phạm trong quá trình lưu giữ, hiến, nhận và sử dụng tinh trùng, noãn, phôi và thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, với các mức phạt từ 3 triệu đến 40 triệu đồng tùy hành vi.
4. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm gì khi phát hiện hành vi mua bán, môi giới tinh trùng?
Khi phát hiện dấu hiệu mua bán, môi giới tinh trùng, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh không được tiếp tục tiếp nhận, lưu giữ hoặc sử dụng mẫu tinh trùng nếu việc này trái với quy định về hiến, nhận và sử dụng tinh trùng. Đặc biệt, pháp luật hiện hành đặt ra yêu cầu về nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận, điều kiện của người hiến, người nhận và việc quản lý, mã hóa thông tin về mẫu hiến.
Theo khoản 3 Điều 3 Nghị định 207/2025/NĐ-CP và điểm a khoản 3 Điều 42 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, cơ sở lưu giữ tinh trùng, noãn, phôi có trách nhiệm bảo đảm tính bảo mật thông tin của người hiến và người nhận; thực hiện xác định điều kiện của người hiến; mã hóa thông tin về việc hiến và lưu giữ mẫu, đồng thời chia sẻ thông tin với cơ sở dữ liệu dùng chung về hỗ trợ sinh sản theo quy định. Việc không thực hiện các yêu cầu này có thể bị xử phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
Đối với hành vi mua bán, môi giới tinh trùng, cần phân biệt giữa hành vi của cá nhân với trách nhiệm của cơ sở. Trách nhiệm của cơ sở phải được xác định dựa trên việc cơ sở có biết, tham gia, cho phép, tiếp nhận hoặc thực hiện các hoạt động trái quy định hay không. Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm, cơ sở cần ngăn chặn việc tiếp nhận, sử dụng hoặc lưu giữ mẫu trái quy định; lập hồ sơ, ghi nhận thông tin liên quan và báo cáo người có thẩm quyền trong nội bộ, đồng thời phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước hoặc cơ quan có thẩm quyền khi vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Nếu cơ sở trực tiếp cho phép các hoạt động hiến, nhận hoặc sử dụng tinh trùng trái quy định thì có thể bị xử phạt theo Điều 42 Nghị định 90/2026/NĐ-CP đối với một số hành vi như cơ sở lưu giữ không bảo đảm bảo mật thông tin; không thực hiện xác định điều kiện của người hiến; không mã hóa thông tin hoặc không chia sẻ thông tin theo quy định; không thực hiện nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận; tiếp nhận mẫu ngoài trường hợp được pháp luật cho phép; thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản cho người nhận không đủ điều kiện hoặc cho phép người hiến không đủ điều kiện hiến tinh trùng.
Ngoài ra, nếu cơ sở thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm khi chưa được phép hoặc không bảo đảm điều kiện sau khi đã được công nhận thực hiện kỹ thuật này thì có thể bị phạt 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng theo khoản 5 Điều 42 Nghị định 90/2026/NĐ-CP; một số trường hợp còn có thể bị đình chỉ hoạt động thụ tinh trong ống nghiệm theo khoản 6 Điều 42.
IV. Giải đáp các thắc mắc thường gặp về hành vi mua bán, môi giới tinh trùng
Dưới đây là một số vấn đề thường phát sinh trong thực tế mà người cho, người nhận và cơ sở y tế cần lưu ý.
1. Người cho tinh trùng có được nhận tiền hoặc lợi ích vật chất từ người nhận không?
Việc cho và nhận tinh trùng trong kỹ thuật hỗ trợ sinh sản phải được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện và vô danh giữa người cho và người nhận, không phải là một giao dịch mua bán trực tiếp giữa hai bên. Quy định hiện hành về hỗ trợ sinh sản xác định việc hiến tinh trùng phải được thực hiện thông qua cơ sở được phép lưu giữ tinh trùng, đồng thời tinh trùng hiến được mã hóa để bảo đảm bí mật thông tin.
Tuy nhiên, cần phân biệt “người cho tinh trùng không được nhận tiền từ người nhận” với các chi phí hợp pháp liên quan đến quá trình hiến và thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Pháp luật không nên được hiểu theo hướng mọi khoản chi phí phát sinh đều là “tiền mua tinh trùng”. Điều cần tránh là việc hai cá nhân tự thỏa thuận trả tiền hoặc lợi ích vật chất để đổi lấy việc cung cấp tinh trùng, biến hoạt động hiến tặng thành quan hệ mua bán. Đồng thời, pháp luật hiện hành yêu cầu việc hiến tinh trùng phải được thực hiện theo cơ chế của cơ sở y tế được phép, chứ không phải người cho và người nhận tự tìm đến nhau và trao đổi trực tiếp. Tóm lại, người cho tinh trùng không được nhận tiền hoặc lợi ích vật chất từ chính người nhận để đổi lấy việc cho tinh trùng. Việc hiến phải được thực hiện tự nguyện, vô danh và thông qua cơ sở được phép theo quy định pháp luật. Nếu có thỏa thuận trả tiền trực tiếp giữa người cho và người nhận, cần xem xét cụ thể hành vi của từng chủ thể.
2. Người đứng ra kết nối người cho và người nhận tinh trùng có bị xem là môi giới không?
Người đứng ra kết nối người cho và người nhận tinh trùng có thể bị xem là hành vi môi giới, nhưng không phải cứ giới thiệu hoặc kết nối người cho và người nhận tinh trùng là đương nhiên bị xác định là môi giới theo nghĩa của một hành vi vi phạm hành chính. Cần xem xét bản chất, mục đích và cách thức người đó thực hiện việc kết nối.
Nếu một cá nhân đứng ra tìm người cho, tìm người nhận, cung cấp thông tin nhận diện, sắp xếp để hai bên gặp nhau hoặc thỏa thuận việc cho – nhận tinh trùng ngoài quy trình của cơ sở y tế, đặc biệt nếu có thu tiền, hưởng lợi hoặc tổ chức việc trao đổi tinh trùng, thì hành vi này có cơ sở để được xem xét là hành vi trung gian trái với nguyên tắc vô danh và quy trình cho – nhận tinh trùng.
Trường hợp người kết nối nhận tiền để tìm kiếm và sắp xếp người cho tinh trùng cho người có nhu cầu, hoặc đứng ra tổ chức việc trao đổi tinh trùng ngoài cơ sở được phép, mức độ vi phạm sẽ nghiêm trọng hơn và có thể cần xem xét thêm các quy định khác tùy hành vi cụ thể. Tóm lại, người đứng ra kết nối người cho và người nhận tinh trùng có thể bị xem xét là người thực hiện hành vi trung gian/môi giới trái quy định nếu việc kết nối nhằm tổ chức cho – nhận tinh trùng ngoài cơ sở y tế được phép, phá vỡ nguyên tắc vô danh hoặc gắn với việc trao đổi, hưởng lợi.
3. Việc thỏa thuận mua bán tinh trùng giữa các cá nhân có làm phát sinh giá trị pháp lý không?
Về nguyên tắc, thỏa thuận mua bán tinh trùng giữa các cá nhân không được pháp luật công nhận là một giao dịch hợp pháp để làm phát sinh quyền và nghĩa vụ như hợp đồng mua bán tài sản thông thường. Lý do là tinh trùng trong hoạt động hỗ trợ sinh sản được pháp luật điều chỉnh theo cơ chế hiến, nhận tinh trùng vì mục đích hỗ trợ sinh sản, chứ không phải đối tượng được tự do mua bán giữa các cá nhân. Đối với tinh trùng sử dụng trong hỗ trợ sinh sản, pháp luật chuyên ngành đặt hoạt động này trong khuôn khổ y tế, thông qua cơ sở được phép thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và ngân hàng tinh trùng, thay vì cho phép các cá nhân tự thỏa thuận mua bán trực tiếp.
Về giá trị chứng minh, văn bản thỏa thuận vẫn có thể được xem xét như một tài liệu thể hiện việc các bên đã trao đổi, cam kết hoặc giao nhận tiền trong thực tế. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền sẽ công nhận yêu cầu thực hiện “hợp đồng mua bán tinh trùng” nếu nội dung thỏa thuận trái với quy định cấm hoặc vi phạm điều kiện của pháp luật chuyên ngành. Theo Điều 117 và Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự phải đáp ứng điều kiện có hiệu lực và giao dịch có mục đích, nội dung vi phạm điều cấm của luật thì vô hiệu. Tóm lại, thỏa thuận mua bán tinh trùng giữa các cá nhân không làm phát sinh một quan hệ mua bán hợp pháp đối với tinh trùng và không thể dùng thỏa thuận này để hợp pháp hóa việc mua bán ngoài cơ chế hỗ trợ sinh sản do pháp luật quy định. Nếu có tranh chấp về tiền hoặc hành vi liên quan, văn bản thỏa thuận có thể được xem xét như chứng cứ về giao dịch thực tế, nhưng không đồng nghĩa với việc nội dung mua bán tinh trùng được công nhận là hợp đồng có hiệu lực.
4. Cơ sở y tế có được tiết lộ thông tin của người cho và người nhận tinh trùng không?
Về nguyên tắc, cơ sở y tế có được tiết lộ thông tin của người cho và người nhận tinh trùng . Việc cho và nhận tinh trùng phải được thực hiện trên nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận, do đó cơ sở y tế không được tùy ý cung cấp thông tin nhận dạng của người cho cho người nhận hoặc ngược lại. Quy định này nhằm bảo đảm quyền riêng tư, bảo mật thông tin và hạn chế việc phát sinh quan hệ, tranh chấp ngoài cơ chế hỗ trợ sinh sản được pháp luật quy định.
Theo khoản 3 Điều 3 Nghị định 207/2025/NĐ-CP quy định việc cho và nhận tinh trùng, cho và nhận phôi được thực hiện trên nguyên tắc vô danh giữa người cho và người nhận; tinh trùng, phôi của người cho phải được mã hóa để bảo đảm bí mật nhưng vẫn phải ghi rõ đặc điểm của người cho, đặc biệt là yếu tố chủng tộc. Như vậy, nguyên tắc bảo mật được áp dụng theo hai chiều: người nhận không được biết thông tin nhận dạng của người cho và người cho cũng không được biết thông tin nhận dạng của người nhận.
Quy định xử phạt hiện hành cũng thể hiện rất rõ yêu cầu này. Theo điểm a khoản 3 Điều 42 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, cơ sở lưu giữ tinh trùng, noãn, phôi không bảo đảm bảo mật thông tin của người hiến và người nhận có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng. Cùng khoản này, điểm q còn xử phạt hành vi không thực hiện nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận trong việc hiến, nhận tinh trùng và hiến, nhận phôi.
5. Khi phát hiện hành vi mua bán, môi giới tinh trùng thì cần xử lý hoặc báo cho cơ quan nào?
Khi phát hiện dấu hiệu mua bán, môi giới tinh trùng, cá nhân hoặc tổ chức nên báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền, đồng thời giữ lại các tài liệu, chứng cứ liên quan như tin nhắn, nội dung quảng cáo, thỏa thuận, thông tin chuyển khoản, danh tính người môi giới và các tài liệu thể hiện việc giao nhận tinh trùng. Việc cung cấp thông tin kịp thời giúp cơ quan chức năng xác minh bản chất, quy mô và trách nhiệm của từng chủ thể.
Về nguyên tắc, hành vi cho, nhận tinh trùng phải được thực hiện theo quy định của pháp luật về hỗ trợ sinh sản. Cơ quan đầu tiên có thể tiếp nhận thông tin là cơ quan Công an, đặc biệt trong trường hợp có dấu hiệu mua bán, môi giới nhằm thu lợi, tổ chức đường dây, lừa đảo hoặc có dấu hiệu tội phạm. Người phát hiện có thể trình báo tại Công an cấp xã nơi xảy ra hành vi hoặc cơ quan Công an có thẩm quyền. Nếu nội dung vụ việc có dấu hiệu tội phạm, cơ quan tiếp nhận sẽ thực hiện việc xác minh và chuyển, giải quyết theo thẩm quyền tố tụng hình sự. Đồng thời, nếu hành vi xảy ra tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở hỗ trợ sinh sản hoặc cơ sở lưu giữ tinh trùng, có thể phản ánh đến Sở Y tế nơi cơ sở hoạt động để cơ quan quản lý chuyên ngành kiểm tra điều kiện hoạt động và việc tuân thủ quy định về hỗ trợ sinh sản. Việc xác định chính xác là vi phạm hành chính hay có dấu hiệu tội phạm phải do cơ quan có thẩm quyền căn cứ vào hành vi, chứng cứ, mục đích và hậu quả cụ thể của vụ việc.
V. NPLaw hỗ trợ tư vấn và giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến hành vi mua bán, môi giới tinh trùng
Hoạt động hiến và nhận tinh trùng liên quan đồng thời đến pháp luật về hỗ trợ sinh sản, khám bệnh, chữa bệnh, bảo mật thông tin và trách nhiệm pháp lý của các bên. Vì vậy, việc đánh giá một vụ việc cụ thể cần dựa trên hồ sơ, phương thức giao dịch và vai trò của từng người. NPLaw có thể hỗ trợ rà soát tính pháp lý của thỏa thuận liên quan đến hiến, nhận tinh trùng; đánh giá hành vi của người cho, người nhận và người trung gian; tư vấn trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ phản ánh, kiến nghị hoặc trình báo; đồng thời phân tích nguy cơ xử phạt hành chính và trách nhiệm pháp lý khác nếu có.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.